اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢٧ - ٢- نظريه امام خمينى «دام ظلّه»
امام خمينى «دام ظلّه» سپس مىفرمايد: اگر مرحوم آخوند، بيع را اين گونه كه ما معنا كرديم معنا كند اشكال ديگرى به ايشان وارد مىشود، زيرا مرحوم آخوند در سخن اخيرشان فرمود: «بين عقلاء و شارع، در معناى بيع، اختلافى وجود ندارد بلكه اختلاف در ارتباط با افراد و مصاديق است». امام خمينى «دام ظلّه» مىفرمايد: راهى كه ما گفتيم، اين حرف مرحوم آخوند را باطل مىكند، زيرا وقتى ما مسئله «إذا وجد في الخارج يكون صحيحاً» را به عنوان قيد براى ماهيت ذكر كرديم، همانجا در معناى بيع بين عقلاء و شارع اختلاف است، زيرا از شارع مىپرسيم: «شما بيع را چگونه معنا مىكنيد»؟ مىفرمايد: «بيع، عبارت از عقدى است كه اگر در خارج وجود پيدا كرد متّصف به صحت مىشود». روشن است كه وقتى شارع مسئله «اتصاف به صحت» را مطرح مىكند «اتصاف به صحت نزد خودش» را درنظر دارد، در نتيجه مسئله «بيع ربوى» از معناى بيع خارج مىشود از نفس همان ماهيتى كه «إذا وجدت في الخارج كانت صحيحة» خارج مىشود. به عبارت روشنتر: آيا شارع، وقتى كه بيع را به «الماهية التى إذا وجدت في الخارج كانت صحيحة» معنا مىكند، اين معنا، بيع ربوى را مىگيرد و بعد شارع به عنوان استثناء آن را خارج مىكند يا اين كه معناى شارع براى بيع، از ابتداى امر شامل بيع ربوى نمىشود؟ بديهى است كه معناى شارع براى بيع، از همان اوّل، بيع ربوى را شامل نمىشود زيرا شارع مىگويد: «البيع هو الماهية التي إذا وجدت في الخارج كانت صحيحة» و اين «صحيحة» كه مىگويد، «صحيحة» بهنظر شارع است. پس نفس همين تعبير شامل بيع ربوى نمىشود. ولى عقلاء كه بيع را معنا مىكنند مىگويند:
«البيع هو الماهية التي إذا وجدت في الخارج كانت صحيحة» مرادشان «صحيحة عند العقلاء» مىباشد و معنايى كه آنان براى بيع مىكنند شامل بيع ربوى هم مىشود. پس درست نيست كه ما بگوييم: شارع و عقلاء در معناى بيع اختلافى ندارند و اختلاف آنان در مصاديق است. خير اين گونه نيست، اختلاف ميان عقلاء و شارع، ريشه در معناى بيع دارد. در نتيجه، امام خمينى «دام ظلّه» مىفرمايد: اگر مرحوم آخوند، راه حلّ ما را