اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٢٨ - بررسى كلام امام خمينى «دام ظلّه»

بپذيرد- كه چاره‌اى هم جز آن ندارد- فرمايش اخير ايشان از بين خواهد رفت و اختلاف ميان عقلاء و شارع، در ارتباط با معناى بيع خواهد شد نه در ارتباط با مصاديق. [١]

بررسى كلام امام خمينى «دام ظلّه»

در دوره قبل، اشكال ايشان بر مرحوم آخوند را پذيرفتيم ولى اكنون به‌نظر مى‌رسد اين اشكال بر مرحوم آخوند وارد نيست و كلام امام خمينى «دام ظلّه» داراى اشكال است. امام خمينى «دام ظلّه» فرمود: «اگر صحيح به حمل اوّلى در معناى بيع دخالت داشته باشد، درست است كه معناى بيع، كلّى مى‌شود و وضع عام و موضوع له عام مى‌شود ولى اشكال اين است كه ما وقتى كلمه «بيع» و «اجاره» و ... را مى‌شنويم، عنوان «صحيح» و مفهوم آن به ذهن ما نمى‌آيد». به‌نظر مى‌رسد اين اشكال وارد نيست زيرا مرحوم آخوند نمى‌خواهد بگويد:

«مفهوم «صحيح» به عنوان حمل اوّلى در معناى بيع دخالت دارد»، زيرا اگر ما بخواهيم مطلب را روى مفهوم «صحيح» پياده كنيم و بگوييم: «البيع هو العقد الصحيح»، اجاره را چگونه معنا كنيم؟ بايد بگوييم: «الإجارة هو العقد الصحيح» و «النكاح هو العقد الصحيح» پس آيا فرقى ميان اجاره و بيع و نكاح وجود دارد؟ خير، فرق ميان اين‌ها نيست. مرحوم آخوند ممكن است بگويد: عنوان صحيح مثل عنوان جنس است و اين جنس، انواعى دارد كه يك نوع آن بيع صحيح است و معناى بيع صحيح اين است: «العقد المؤثر في ملكيّة العين»، در اين صورت، معناى بيع، كلّى خواهد بود در نتيجه عنوان وضع عام و موضوع له عام محفوظ خواهد ماند و اشكال امام خمينى «دام ظلّه» دفع خواهد شد، زيرا اشكال امام خمينى اين بود كه با شنيدن كلمه‌

[١]- مناهج الوُصول إلى علم الاصول، ج ١، ص ١٧٠، تهذيب الاصول، ج ١، ص ٨٧ و ٨٨