اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٠٥ - دليل مرحوم آخوند بر بساطت معناى مشتق

عنوان «المتحرك بالإرادة» ابهام دارد. و يا بايد ملتزم شويد كه مصداق شى‌ء در مشتق اخذ نشده است و اگر چيزى اخذ شده باشد، همان مفهوم شى‌ء است. «المتحرك بالإرادة» يعنى «شى‌ء له التحرك بالإرادة». در انسان بخواهيد به كار ببريد، همين معناى آن است و در بقر و غنم نيز معنايش همين است. بنابراين لازمه اخذ مصداق شى‌ء در معناى مشتق، ابهام در اين عناوين است درحالى‌كه ما مى‌بينيم همان‌طور كه «ضاحك» و «كاتب»- از نظر معناى مشتقى- ابهام ندارند، «المتحرك بالإرادة» هم ابهام ندارد. در نتيجه بايد اين شقّ- يعنى دخالت مصاديق شى‌ء در معناى مشتق- را كنار بگذاريم و از محل بحث خارج كنيم. آنچه هست همان مفهوم شى‌ء است. همان‌طور كه وقتى كلمه «شى‌ء» را مى‌گوييم، معنايى كلّى و مبهم و خالى از هر خصوصيتى به ذهن شما مى‌آيد. اگر كسى بگويد: «شى‌ء، داخل در معناى مشتق است»، بنا بر فرض قول به تركّب، بايد با قطع‌نظر از وصف تلبّس به حدث و اتّصاف به مبدأ، شى‌ء دخالت داشته باشد. پس بحث را بايد روى اين آورد. و اينجا دليل محقّق شريف رحمه الله‌ نتوانست مسأله عدم دخالت مفهوم شى‌ء در معناى مشتق را ثابت كند. ولى مرحوم آخوند دليلى ذكر كرده كه لازم است آن را مورد بررسى قرار دهيم:

دليل مرحوم آخوند بر بساطت معناى مشتق‌

ايشان مى‌فرمايد: اگر شما مثلًا بگوييد «زيد الكاتب كذا»، عبارت «زيد الكاتب»- با قطع نظر از خبر آن- تركيب وصفى ناقص است. توجّه به اين تركيب ما را هدايت مى‌كند به اين كه در معناى مشتق، نه مفهوم شى‌ء اخذ شده و نه مصداق آن، براى اين كه اگر مفهوم شى‌ء يا مصداق آن در معناى مشتق اخذ شده باشد، [١] لازم مى‌آيد كه در

[١]- البته ما گفتيم: كارى به مصداق نداريم و مسأله مصداق از محلّ بحث ما خارج است.