اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٢٩ - نظريه صاحب معالم رحمه الله در مورد تثنيه و جمع

متعلّق نفى و اثبات بوده و مناط مستقلّ براى حكم باشند». به عبارت روشن‌تر: محل بحث ما، استعمال مشترك در دو معناست ولى شما اسم آن را «اكثر» مى‌گذاريد و مفهوم «اكثر» را برآن منطبق مى‌كنيد. ما نمى‌خواهيم لفظ را در «مفهوم اكثر» استعمال كنيم. در حالى كه شما آمديد و بر مفهوم اكثر تكيه كرديد و گفتيد: «معناى اكثر، عبارت از اقلّ مقيّد به وجود ديگرى است» ما نمى‌خواهيم اين گونه استعمال كنيم. ما مى‌خواهيم لفظ را در دو معنا استعمال كنيم بدون اين كه هيچ تقيّد و ارتباطى در كار باشد، بلكه مى‌خواهيم به گونه‌اى باشد كه هركدام از دو معنا بطور مستقل مناط براى حكم باشند و متعلّق نفى و اثبات قرار گيرند. مثل اين كه ما، دو مرتبه كلمه «عين» را استعمال كرده باشيم. اگر ما استعمال لفظ مشترك در اكثر از معنا را به اين صورت تقريب كنيم آيا باز هم اشكال مرحوم آخوند به صاحب معالم رحمه الله وارد است؟ روشن است كه اشكال وارد نيست و به نظر مى‌رسد منشأ اين اشكال، خلطى است كه بين مفهوم و مصداق صورت گرفته است. در نتيجه، به كلام صاحب معالم رحمه الله همان دو اشكال اوّل وارد است و صاحب معالم رحمه الله نمى‌تواند مجازيت استعمال لفظ مشترك در اكثر از معنا را در مورد مفرد به اثبات برساند.

نظريه صاحب معالم رحمه الله در مورد تثنيه و جمع‌

صاحب معالم رحمه الله مى‌فرمايد: استعمال لفظ مشترك در اكثر از معنا، در مورد تثنيه و جمع، حقيقت است. ايشان مى‌فرمايد: تثنيه، به منزله تكرير لفظ است و وقتى شما مى‌گوييد: «رأيتُ عينين»، مثل اين است كه گفته‌ايد: «رأيت عيناً و عيناً»، و همان گونه كه در صورت تكرار لفظ «عين» مى‌توانيد از يكى از آنها معناى «باكيه» و از ديگرى معناى «جاريه» را اراده كنيد، وقتى هم مى‌گوييد: «رأيت عينين»، مسئله به‌همين‌صورت است. در نتيجه، اراده كردن دو حقيقت و دو معنا از لفظ «عينين» هيچ مانعى ندارد.