اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٣٦ - كلام مرحوم آخوند

مقدّمه ششم: تحقيق پيرامون معناى مشتق‌

مقدّمه‌

يكى از مسائلى كه در مقدّمات بحث مشتق مطرح است اين است كه در عنوان محلّ نزاع، يك كلمه‌ «حال» به كار برده شده است. در آنجا گفته مى‌شود: آيا مشتق، حقيقت در خصوص «ما تلبّس بالمبدا في الحال» است يا اين كه اعم از «متلبّس في الحال» و «المنقضى عنه المبدأ» است. در ابتدا لازم است ببينيم آيا مقصود از كلمه «حال» چيست؟ در ارتباط با كلمه «حال» سه احتمال وجود دارد: ١- حال نطق: يعنى زمانى كه متكلّم مى‌گويد: زيد ضارب. ٢- حال نسبت: يعنى وقتى ضارب، حمل بر زيد مى‌شود و گفته مى‌شود:

«زيد ضارب». حال نسبت گاهى ممكن است با حال نطق فرق داشته باشد، مثل اين كه شما بگوييد: «زيد ضارب أمس»، در اينجا حال نطق امروز است ولى نسبت مربوط به ديروز است. ولى اگر بگوييد: «زيد ضارب الآن»، در اينجا حال نطق و حال نسبت يكى است زيرا با كلمه الآن مى‌خواهيد نسبت را همين حالا تحقّق بدهيد. ٣- حال تلبّس: يعنى حالى كه ضرب از زيد صادر شده است. حال تلبّس، ممكن است غير از دو قسم اوّل باشد. مثلًا زيد دو روز قبل ضرب را انجام داده و نسبت مربوط به ديروز و تكلّم مربوط به امروز باشد.

كلام مرحوم آخوند

مرحوم آخوند فرموده است: اين حال، حال تلبّس است. مرحوم مشكينى كه از شاگردان مرحوم آخوند است در حاشيه بر كفايه نوشته‌