اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١١٤ - كلام امام خمينى «دام ظلّه»

ايجاد كند تا يقين پيدا كند اين همان چيزى است كه از راه نهى از فحشاء و منكر با آن ارتباط پيدا كرده است. همچنين كسى كه از راه اثر و معلول، با جامع ارتباط پيدا مى‌كند اگر در مورد شك در جزئيت سوره، نماز بدون سوره بخواند و از او سؤال كنيم آيا اين نماز بدون سوره كه احتمال جزئيت سوره در آن است همان نمازى است كه «إنْ قُبِلَتْ قُبِلَ ما سواها»، و از اين راه ارتباط با آن پيدا كرديد؟ جواب مى‌دهد: خير. پس چاره‌اى ندارد براى اين كه يقين كند اين اثر «إنْ قُبِلَتْ قُبِلَ ما سِواها» تحقّق پيدا كرده است جز اين كه سوره را- كه شك در جزئيّت آن دارد- در خارج اتيان كند و اين معناى اصالة الاشتغال است. [١]

كلام امام خمينى «دام ظلّه»

از كلام ايشان دو مطلب استفاده مى‌شود: مطلب اوّل: اگر صحيحى بخواهد از راه علل و مصالح و يا از راه آثار و لوازم، به قدر جامع راه پيدا كند، چنين شخصى بايد همان‌طور كه مرحوم نائينى فرمود در دوران امر بين اقل و اكثر ارتباطى قائل به اصالة الاشتغال شود. مرحوم آخوند نيز بايد همين عقيده را ملتزم شود زيرا ايشان نيز از راه آثار و لوازم پى به قدر جامع برده است. [٢] مطلب دوّم: آن‌گونه كه ما تصوير جامع كرديم- كه از راه علل و مصالح و آثار نبود- لازمه‌اش اين نيست كه قائل به اصالة الاشتغال شويم، بلكه ما مى‌توانيم قائل به اصالة البراءة شويم. ما گفتيم: يك دسته از مركّبات داريم كه نه مادّه معيّنى در آنها خصوصيت دارد و نه هيئت مشخصى در آنها درنظر گرفته شده است بلكه اين مركّبات هم از نظر مواد آزادند و هم ازنظر هيئت. ولى به‌لحاظ اين كه غرض و هدف خاصى بر

[١]- فوائد الاصول، ج ١، ص ٧٨ و ٧٩

[٢]- توضيح اين مطلب، پس از بيان مطلب دوّم خواهد آمد.