اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٥٠ - كلام محقّق نائينى رحمه الله

مقدمات بحث مشتق‌

مقدّمه اوّل: آيا بحث مشتق، يك مسأله عقلى است يا لغوى؟

آيا نزاع در مشتق، نزاع در يك مسئله عقليه- مانند مسأله مقدمه واجب- است، و ما بايد مسئله را از عقل بگيريم، يا نزاع در مسأله لغويه و مربوط به لغت و واضع است؟

يعنى مى‌خواهيم ببينيم واضع وقتى هيئت مشتق- مثل هيئت فاعل- را وضع مى‌كرده آيا در معناى موضوع له، يك امر عام و مشتركى را درنظر گرفته و هيئت فاعل را براى آن وضع كرده كه آن معناى مشترك هم شامل حال و هم شامل منقضى مى‌شود يا اين كه واضع در مقام تعيين موضوع له هيئت مشتق، خصوص حال را درنظر گرفته و موضوع له هيئت ضارب را «المتلبّس بالمبدا في الحال» قرار داده است؟ ظاهر اين است كه اين نزاع، نزاع در يك مسأله لغويه است نه در مسأله عقليه.

ولى از كلمات مرحوم نائينى برمى‌آيد كه ايشان نزاع را در مسأله عقليه دانسته است.

كلام محقّق نائينى رحمه الله‌

ايشان مى‌فرمايد: ما بايد ببينيم چرا در متلبس به مبدأ در استقبال، اتفاق بر مجازيت است و در