اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٥٣٨ - كلام امام خمينى رحمه الله

نيست، زيرا نه در واقعيت آن تغاير وجود دارد و نه در قضيّه لفظيه و نه قضيّه معقوله تغاير تحقّق دارد. مخاطب، از زيد اوّل همان چيزى را مى‌فهمد كه از زيد دوّم فهميده است، يعنى با شنيدن زيد دوّم، اين هويّت براى مرتبه دوّم در ذهن مخاطب ترسيم شده و تغايرى تحقّق ندارد. [١] بررسى كلام امام خمينى رحمه الله‌ قبل از بررسى كلام امام خمينى رحمه الله تذكر اين نكته را لازم مى‌دانيم كه ايشان در چند سطر بعد فرموده است: كسى خيال نكند كه «حمل شى‌ء بر نفس خودش، صحيح نيست» زيرا حمل شى‌ء بر نفس خودش داراى فايده است. فايده آن اين است كه جلوى يك توهّم را مى‌گيرد، زيرا احتمال دارد كسى توهّم كند كه «شى‌ء، ممكن است غير خودش باشد» در اينجا «حمل شى‌ء بر نفس خودش» مى‌آيد جلو اين توهّم را مى‌گيرد. ايشان مى‌فرمايد:

صحت «حمل شى‌ء بر نفس خودش» امرى ضرورى است. پس از بيان مقدّمه فوق به حضرت امام خمينى رحمه الله مى‌گوييم: بدون شك قضيّه «الإنسان إنسان» صحيح است، درحالى‌كه هيچ نوع تغايرى در آن وجود ندارد. پس چگونه شما در قضيّه حمليه تغاير را لازم مى‌دانيد؟ ممكن است به ذهن بيايد كه در قضيّه «الإنسان إنسان» نوعى تغاير لفظى وجود دارد، زيرا موضوع قضيّه داراى «ال» تعريف جنس است درحالى‌كه محمول آن نكره مى‌باشد. ما اين حرف را ردّ نمى‌كنيم، زيرا احتمال مى‌دهيم كه آن تغاير لفظى كه در كلام حضرت امام رحمه الله وجود دارد شامل اين نوع تغاير هم بشود و همين مقدار كه موضوع‌

[١]- مناهج الوصول إلى علم الاصول، ج ١، ص ٢٢٩ و تهذيب الاصول، ج ١، ص ١٢٧