اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٧٤ - دليل دوّم (حديث «لا تعاد»)

دليل دوّم (حديث «لا تعاد»)

زراره از امام باقر عليه السلام نقل مى‌كند كه حضرت فرمود: «لا تعاد الصلاة إلّا من خمسةٍ: الطهور و الوقت و القبلة و الركوع و السجود». [١] حديث «لا تعاد» مشتمل بر يك مستثنى و يك مستثنى منه است. «لا تعاد الصلاة من شي‌ء»، يعنى از ناحيه هيچ‌چيزى، صلاة، اعاده نمى‌شود «إلّا من خمسة» مگر از ناحيه پنج امر، كه عبارتند از: وقت، طهور، ركوع، سجود، قبله. براى استفاده از اين حديث، ابتدا مقدّمه‌اى‌ ذكر مى‌كنيم: اعاده، در ارتباط با نماز صحيح، مطرح نيست، زيرا نمازى كه واجد همه خصوصيات است و با مأمور به مطابق است نمى‌توان اعاده را به آن نسبت داد. در ارتباط با نماز فاسد نيز نمى‌توان اعاده را مطرح كرد، زيرا ظاهر كلمه اعاده اين است كه عمل را همان گونه كه تحقّق پيدا كرده، تكرار كنيم. اگر بگوييم: «نماز فاسد، اعاده دارد»، اعاده‌اش به همان صورتى است كه در خارج اتيان شده است. درحالى‌كه نماز فاسد را اگر صد بار هم- به همان صورت- اعاده كنيم، اثرى برآن مترتب نمى‌شود. پس كلمه اعاده، از يك بُعد نمى‌تواند به نماز صحيح اضافه شود و از بُعد ديگر نمى‌تواند به نماز فاسد اضافه شود. حال كه اين مقدّمه معلوم گرديد، پس معناى «لا تعاد الصلاة» چيست؟ ما گفتيم: حديث «لا تعاد» داراى يك جمله مستثنى منه است كه جمله نافيه مى‌باشد و يك جمله مستثنى كه جمله موجبه است. گويا گفته شده است: «لا تعاد

[١]- وسائل الشيعة، ج ٤، ص ٦٨٣ (باب ١ من أبواب أفعال الصلاة، ح ١٤). ما در اينجا نمى‌خواهيم از حديث «لا تعاد» حكمى را استفاده كنيم. موارد استفاده از اين حديث، در كتاب صلاة، فراوان است و اين حديث، به صورت يك قاعده مسلّم فقهى است كه در كتاب صلاة جريان دارد.