آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٤٢٨

رجوع كند، مرتد گويند. در اين‌جا بايد به‌طور خلاصه ملاك اسلام و كفر مطرح شود تا بفهميم كفر و اسلام به چه چيزى محقّق مى‌شود. جاى بحث كامل و تحقيقى آن در كتاب طهارت در ابواب نجاسات و در مسأله نجاست كافر است.

ملاك تحقّق كفر، انكار ضرورى دين و مسلّمات آن است؛ انكار قولى باشد، يا فعلى و يا اعتقادى، فرقى نمى‌كند. اگر كسى بر خلاف ضرورى مذهب، اعتقادى پيدا كند، مرتد است؛ خواه علم به ارتدادش پيدا كنيم يا نه. مقام اثبات، مقام ديگرى است؛ و متوقّف بر عمل يا قول نيست.

تقسيم مرتد به ملّى و فطرى‌

امام راحل رحمه الله اين مطلب را در اين بحث مطرح نكرده‌اند، بلكه بخشى از آن را در كتاب ميراث آورده‌اند. ليكن ما براى تشخيص موضوع حدّ ناچاريم در اين‌جا از سه خصوصيّتى كه در حقيقت مرتدّ فطرى دخالت دارد، بحث كنيم.

سه خصوصيّت در مرتدّ فطرى‌

در تعريف مرتدّ فطرى اختلاف است. بعضى گفته‌اند: مرتدّ فطرى كسى است كه در هنگام ولادت، پدر يا مادرش يا يكى از آن دو مسلمان باشد. [١] و برخى گفته‌اند: «انعقدت نطفته وكانت أبواه أو أحدهما مسلماً»؛ [٢] يعنى: در زمان انعقاد نطفه والدينش يا يكى از آنان مسلمان باشد.

با توجّه به فاصله‌ى زيادى كه بين انعقاد نطفه و وضع حمل هست و ممكن است در اين زمان طولانى از نظر اسلام و كفر حالات مختلفى براى پدر و مادر پيش بيايد، لذا بايد به بررسى اين خصوصيّت پرداخت. چه‌بسا، در زمان انعقاد نطفه ابوين مسلمان باشند و در زمان تولد كافر شده باشند؛ و برعكس نيز امكان دارد. يعنى در زمان انعقاد نطفه كافر باشند و در زمان ولادت اسلام بياورند. مختار ما زمان انعقاد نطفه است.

[١]. شرايع الاسلام، ج ٤، ص ٩٦١.

[٢]. قواعد الاحكام، ج ٢، ص ٢٧٦؛ مسالك الافهام، ج ١٥، ص ٢٣.