آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٣٥٠ - شهادت افراد قافله بر محاربه

آيا روايت شامل هر چهار فرض مى‌شود، امّا اصحاب فقط در فرض اوّل به آن عمل كرده‌اند يا اين كه روايت فقط صورت اوّل را شامل مى‌شود و بقيه‌ى فروض را نمى‌گيرد؟ به هر حال، در فرض اوّل، شهادت شهود به طور قطع پذيرفته نمى‌شود؛ در فرض چهارم، بر طبق قاعده، بايد پذيرفته شود؛ ليكن در فرض دوّم و سوّم اشكال است.

اگر جابرى براى روايت داشتيم و شامل صورت دوّم وسوّم مى‌شد، قاعده را كنار مى‌گذاشتيم؛ ليكن در صورت سوّم، بايد قاعده را پذيرفت و شهادت شهود را قبول كرد، در صورت دوّم همان طور كه كاشف اللثام رحمه الله اشاره كرد، محتمل الوجهين است؛ در يك وجهش به صورت اول بازگشت دارد؛ زيرا، تمام افراد مدّعى مى‌شوند؛ و در يك وجهش به شهادت مديونين بازگشت دارد. اين وجه نزديك‌تر است؛ زيرا، فرقى بين اين مسأله و مسأله‌ى مديونين نيست.

امام راحل رحمه الله در فرض چهارم فرمود: «قبل على الأشبه» يعنى قبول در اين فرض بر طبق قاعده است؛ و ظاهرش اين است كه روايت آن را نمى‌گيرد. ظاهر كلام امام رحمه الله عدم قبول در سه فرض ديگر است؛ زيرا، فقط فرض چهارم را استثنا كرده‌اند.

نظر برگزيده: در فرض اوّل شهادت شهود پذيرفته نيست. در فرض دوّم، دو وجه احتمال دارد كه اقرب پذيرش شهادت است. در فرض سوّم و چهارم نيز قبول شهادت على‌القاعده است.