آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٣٤٩ - شهادت افراد قافله بر محاربه

فقه الحديث: محمّد بن صلت توثيق ندارد. از امام رضا عليه السلام پرسيد: قافله‌اى در راهى مى‌رفتند، راهزنان راه را بستند، پس از آن كه قطّاع الطريق دستگير شدند،- احتمال دارد دستگيرى آنان توسط افراد قافله يا نيروى دولتى يا پس از شناسايى دزدان، آنان را گرفته باشند- آيا شهادت بعضى از افراد قافله براى بعض ديگر مفيد فايده است؟

امام رضا عليه السلام فرمود: شهادتشان مردود است؛ مگر آن كه دزدان اقرار كنند يا افرادى غير از افراد اين كاروان عليه دزدان شهادت دهند.

دلالت روايت: روايت فرض اول و دوّم را شامل مى‌گردد؛ زيرا، از تعبير امام عليه السلام در جواب راوى كه گفت: «شهد بعضهم لبعض» مى‌فهميم روايت متعرّض صورتى است كه همگى، هرچند با فاصله شهادت داده باشند.

فرض سوّم كه فقط يك گروه به نفع گروه ديگر شهادت مى‌دهند، مشمول تعبير وارد در روايت نيست. اگر فرض سوّم خارج بود، فرض چهارم يا به حكم انصراف يا ظهور خارج است و صاحب رياض رحمه الله كه سه فرض اول را مشمول روايت مى‌داند، به خروج فرض چهارم از نص و فتوا تصريح دارد.

با وجود ضعف سند روايت، صاحب رياض رحمه الله مى‌فرمايد: اكثر، بلكه اشهر به آن عمل كرده‌اند؛ لذا روايت معتبر مى‌گردد و در تمام مفادش هرچند برخلاف قاعده باشد، بايد به آن عمل كرد. [١]

صاحب جواهر رحمه الله مى‌فرمايد: مسأله به اين صورت كه صاحب رياض رحمه الله مى‌گويد، نيست. زيرا، مرحوم محقّق‌ [٢] و علّامه‌ى حلّى رحمهما الله‌ [٣] و جماعتى معتقدند در غير فرض اول، شهادت شهود را مى‌پذيريم. هرچند شمول عباراتشان نسبت به فرض دوّم روشن نيست، ولى خروج فرض سوّم و چهارم از تحت روايت قطعى است. [٤]

[١]. رياض المسائل، ج ١٠، ص ٢٠٧ و ٢٠٨.

[٢]. شرايع الاسلام، ج ٤، ص ٩٥٩.

[٣]. قواعد الاحكام، ج ٢، ص ٢٧٢.

[٤]. جواهر الكلام، ج ٤١، ص ٥٧٣.