آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٣٣٤ - خروج «طليع» از عنوان محارب

مرحوم محقّق مى‌فرمايد: «لا يثبت هذا الحكم ...؟» ضمير اشاره به كدام حكم اشاره دارد؟

امام رحمه الله نيز مى‌فرمايد: «لا يثبت الحكم». كدام حكم منظور است؟ در حالى كه حكم محارب در مسأله پنجم‌ تحريرالوسيله‌ مطرح شده است.

٢- موارد مذكور در دو عبارت خروج موضوعى دارد و نه خروج حكمى؛ يعنى عنوان محارب بر اين موارد صادق نيست. لذا، نبايد گفت: «لا يثبت الحكم ...» بلكه بايد گفت:

«لا يثبت عنوان المحارب ...».

توجيهى براى رفع اشكال: اگر بگوييم: مقصود از «حكم» در اين دو عبارت حكم محارب نيست، بلكه مراد از «لا يثبت الحكم»، «لا يثبت الحكم بكونه محارباً» است؛ يعنى در مورد «طليع» و «درء» و «مدافع» نمى‌توان حكم به ثبوت موضوع محارب كرد؛ با اين توجيه هر دو اشكال رفع مى‌گردد.

خروج «طليع» از عنوان محارب‌

«طليع» برگرفته از «اطّلاع» و «مطّلع» است؛ يعنى كسى كه دزدان و راهزنان را از زمان عبور قافله آگاه مى‌كند. در حقيقت افرادى كه كانال اطّلاعاتى قطّاع‌الطريق هستند، معمولًا در كنار جاده مى‌ايستادند. زمانى كه قافله يا ماشينى برسد كه شامل كالاى مردم است، به راهزنان علامت مى‌دهند تا آنان قافله را غارت كنند؛ ولى خودشان در چپاول و غارتگرى دخالت نمى‌كنند. طليع فقط جاسوسى مى‌كند، نقش ديگرى و يا حتّى اسلحه هم ندارد.

اشكال: خروج طليع از عنوان محارب بديهى است و نيازى به طرح كردن نداشت؛ لازم نبود بگويند: حدّ محارب در حقّش ثابت نمى‌شود.

جواب: در گذشته به اين نكته اشاره شد كه بسيارى از مفسّران و فقها معتقدند آيه‌ى محارب در شأن قطّاع‌الطريق نازل شده است. البتّه به اختصاص حكم آيه به قطّاع‌الطريق معتقد نيستند؛ بلكه آنان را مصداق روشن محارب مى‌دانند. از اين‌رو، فقها درصدد برآمده‌اند حكم افرادى را كه به صورتى راهزنان را يارى مى‌دهند ولى خودشان در بستن راه بر قافله و اسلحه‌كشى و تهديد و غارت اموال دخالتى ندارند، روشن كنند. «طليع»