آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٣٤١ - توسعه و تضييق معناى محارب

اشكال ادبى: امام راحل رحمه الله در تحريرالوسيله‌ فرمود: «لو حمل على غيره من غيرسلاح ليأخذ ماله أو يقتله جاز بل وجب الدفاع في الثاني ولو انجرّ إلى قتله». اگر كسى بدون سلاح به ديگرى حمله كند تا مالش را بگيرد يا او را بكشد، جايز است. فاعل «جاز» چيست؟ زيرا «بل وجب الدفاع في الثاني» بيانگر اين است كه «الدفاع» فاعل وجب است. اگر مى‌فرمود: «جاز الدفاع بل وجب في الثاني» عبارت بهتر بود. علاوه بر اين كه «ولو انجر إلى قتله» فقط به «الثاني» مى‌خورد؛ در حالى كه با توجّه به مسأله‌ى پنج و شش مسائل دفاع از كتاب امر به معروف و نهى از منكر، و روايات و فتواى اصحاب به هر دو مى‌خورد.

مطلب دوّم: صدق عنوان محارب‌

در مفروض مسأله، فرد مهاجم اسلحه‌اى حتّى چوب و سنگ و تازيانه نيز به همراه خود ندارد. امام رحمه الله مى‌فرمايند: عنوان محارب بر او صادق نيست؛ زيرا، محارب در روايات بر كسى اطلاق شده كه از اسلحه استفاده كند، و اسلحه يك شى‌ء مغاير با انسان و خارج از ذاتش مى‌باشد. لذا به كسى كه با مشت و لگد ديگرى را مى‌ترساند و مالش را مى‌گيرد، نمى‌توان گفت: «جهّز سلاحه» يا «جرّد سلاحه»، تجريد و تجهيز سلاح در حقّش صادق نيست.

به بيان ديگر، «مُحارب» مشتقّ از «حرب» به معناى سلاح است. استعمال حرب در موردى كه بدون سلاح زد و خوردى باشد، استعمال مجازى است نه حقيقى؛ هرچند دايره‌ى سلاح را اعمّ از سنگ و چوب و تازيانه هم بدانيم، ولى مهاجم مفروض از هيچ چيزى به عنوان سلاح استفاده نكرده است لذا، تعريف محارب بر او صادق نيست.

توسعه و تضييق معناى محارب‌

در مسأله اوّل بحث محارب پس از طرح آيه‌ى شريفه گفتيم: مستفاد از آيه اين است كه محارب بما هو محارب هيچ نقشى در ترتّب حدود اربعه ندارد؛ بلكه اين احكام به مطلق مفسد فى الارض تعلّق دارد؛ زيرا، علّت و ملاك ترتّب اين حدود بر محارب‌ وَيَسْعَوْنَ فِى‌