آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٤٠١

فقه الحديث: در اين صحيحه كه يكى از ادلّه‌ى تخيير بود و در گذشته مطرح شد، جميل در سؤال دوّمش پرسيد: محارب به كجا تبعيد مى‌شود؟ امام عليه السلام فرمود: از شهرى به شهر ديگر. سپس در تأييد اين مطلب فرمود: اميرمؤمنان عليه السلام دو نفر را از كوفه به بصره تبعيد كرد.

ظاهر روايت بيانگر اين است كه كوفه محلّ جنايت و محاربه بوده، امام عليه السلام آنان را به بصره فرستاده و محاربان در آن‌جا مستقرّ شده‌اند. سخنى از نوشتن نامه‌ى امام عليه السلام به والى بصره در انتقال‌دادنشان به شهر ديگر نيست.

اين صحيحه با احتمال اخير مناسبت دارد. فقط ضميمه‌اى در آن وجود دارد، يعنى امام عليه السلام بلد ديگر را معيّن كرده‌اند.

صاحب جواهر رحمه الله مى‌فرمايد: به سؤال دوّم جميل يعنى قسمت اخير روايت كسى غير از مرحوم صدوق رحمه الله در مقنع‌ [١] عمل نكرده است، و او هم در من لايحضره الفقيه‌ [٢] مى‌گويد: بايد چيز سنگينى به پاى محارب بسته و او را به دريا بيندازند؛ يعنى او را از خشكى به دريا تبعيد كنند. [٣]

صاحب جواهر رحمه الله در ادامه‌ى كلامش مى‌فرمايد: استظهار من از آيه، زمين و ارض محاربه است كه بايد از آن‌جا نفى گردد؛ و كلام اميرمؤمنان عليه السلام با آن كمال ملايمت را دارد.

لذا اگر جنايتى در قم واقع شد، او را بايد از قم تبعيد كرد به يزد؛ نه از اصفهان به يزد. چرا كه در اصفهان و يزد جنايتى انجام نداده، و براى او هر دو شهر مساوى است.

توهّم اين كه دائماً از شهرى به شهر ديگر بايد تبعيد گردد، آن‌طور كه برخى از بزرگان گفته‌اند، با استشهاد امام صادق عليه السلام به فعل اميرمؤمنان عليه السلام نمى‌سازد. امام عليه السلام در رابطه با

[١]. المقنع، ص ٤٥٠.

[٢]. من لا يحضره الفقيه: ج ٤، ص ٦٨.

[٣]. جواهر الكلام، ج ٤١، ص ٥٩٢.