تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٩ - شرح آيات

اين همه

آياتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ‌ نشانه‌ها و آياتى براى قومى است كه ايمان آورده‌اند.

/ ٧٣ پس كسانى كه درسهاى آفرينش را به خوبى فرا گيرند، و دانسته‌ها را محفوظ دارند و آنها را بر يكديگر اضافه كنند، و در همه آنها براى شناختن سنّتهايى تفكر كنند كه آنها را به جريان مى‌اندازد، و نظامى كه آنها را به حركت در مى‌آورد، از آن كسانند كه به ميانجيگرى آيات الاهى به حقايقى بزرگ مى‌رسند.

شايد اين پيشرفت تدريجى از ايمان به يقين از طريق عقل، الهامبخش آن باشد كه ايمان عبارت از تسليم شدن نفس بشرى به حق است، و يقين دور كننده شكها و گمانها، و رسوخ بخشيدن به آرامش و اطمينان در نفس، و اما عقل براى پى بردن به جزئيات و تفصيل حقيقت است تا از اين راه يقين محفوظ بماند و افزايش پيدا كند.

به تعبير ديگر: انسان گمراه است، و چون قلب او در فرمان شيطان قرار گيرد، كافر مى‌شود، و اگر فرشته بيرون رود و شيطان استيلاى خود را بر قلب كامل كند، صاحب آن قلب منكر حق مى‌شود و قلب او مهر كفر مى‌خورد، ولى چون قلب شيطان خود را شكست دهد، و به پروردگار خويش تسليم شود، ايمان آورده است، و در صورتى كه هيمنه و استيلاى فرشته بر قلب افزايش يابد و خدا آن را بر ايمان ثابت و استوار كند، و ملتزم كلمه تقوا شود، و شيطان را با همه وسوسه‌ها و شكهايش طرد كند، صاحب يقين شده است؛ و يقين را درجاتى است، پس هر اندازه عقل مؤمن از جانب پروردگارش افزايش يابد و علم به آيات او سبحانه و تعالى بيشتر شود، يقين او نيز افزونتر خواهد شد.

[٦] تِلْكَ آياتُ اللَّهِ نَتْلُوها عَلَيْكَ بِالْحَقِ‌ اينها آيات خدا است كه آنها را به حق بر تو مى‌خوانيم.

جهان بر گرد كلمه حق دوران مى‌كند، و قرآن مؤيد اين حقيقت است، پس همه آيات خدا در طبيعت ما را به سوى او رهبرى مى‌كنند، ولى اگر مردمان به حق‌