تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٨٨ - إسرافيل

رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ‌، [٤٠] ولى چون بر خط فطرت ثابت بماند و به ريسمان خدا كه در رسالت او و در اولياى وى تحقق پيدا كرده است متمسك شود، و به افزايش اعمال صالح خود بپردازد، در راه صعود به طرف بالا گام بر مى‌دارد، درجه به درجه به خداوند متعال نزديكتر مى‌شود كَلَّا إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ* وَ ما أَدْراكَ ما عِلِّيُّونَ* كِتابٌ مَرْقُومٌ* يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ‌. [٤١] [٢٧] و در آن هنگام كه مشرك به جهنم افكنده مى‌شود، مدتى از زمان را بر حسب مقدار انحراف و سيئاتش رو به پايين پيش مى‌رود تا به مكان آماده شده براى خودش در عذاب شديد الاهى سقوط كند، و در آن جا نيز همچون در كنار ترازوى حساب همكاران خود را ملاقات مى‌كند و ميان ايشان مبارزه شديد درگير مى‌شود و هر يك از آنان ديگرى را شايسته ملامت مى‌داند و تقصير را به گردن او مى‌اندازد و بدين گونه مى‌خواهد از مسئوليت فرار كند، پس آن كه/ ٤٨٢ به خدا شرك ورزيده و به آتش افكنده شده، در صدد آن بر مى‌آيد كه با افكندن مسئوليت بر عهده قرين خود خويشتن را از عذاب خلاص كند.

قالَ قَرِينُهُ رَبَّنا ما أَطْغَيْتُهُ‌ پروردگارا، من او را به سركشى برنينگيختم.

و او در ادّعايش كه من سبب گردنكشى او بوده‌ام راستگو نيست، و سپس چنين استدلال مى‌كند

وَ لكِنْ كانَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ بلكه خود در گمراهى دور بوده است.

ممكن است كه ديگران نقشى در انحراف مسير آدمى داشته باشند، ولى از اين تجاوز نمى‌كند كه كمكى براى او باشد، و نقش بزرگتر و سبب حقيقى وابسته به اختيار خود او و برگزيدن باطل به جاى حق از طرف شخص او است، پس چون خود او گمراهى را اختيار كرده، تلاشهاى ديگران و اوضاع و احوال سازگار با