تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٥٥ - زمينه كلى سوره

درخت بلند در آيد، پس چگونه ممكن نيست كه همين عمل را درباره انسانى پس از مرگ او انجام دهد؟

سپس گدازه‌هاى خشم بر دروغگويان فرو مى‌ريزد تا عامل بى مبالاتى در نزد كافران به بعث نابود شود كه آنان را به شگفتى واداشته بود، و سرگذشت قوم نوح و اصحاب الرّس و ثمود و عاد و فرعون و برادران لوط و اصحاب الأيكة و قوم تبّع را به ياد ايشان مى‌آورد كه چگونه وعيد خدا، در آن هنگام كه به تكذيب فرستادگان خدا پرداختند، بر ايشان نازل شد.

از آفرينش نخستين بار گواهى مى‌آورد كه ما را استحكام نظم و تنوع آن به اقتدار خالق آن و اين كه چنين كارها براى او ميسّر و آسان بوده است هدايت مى‌كند ... آيا اين دليل بر آن نيست كه او بر آفرينشى تازه قدرت دارد؟

قرآن در آيات پياپى خود ترس از پروردگار را در نفس انسان مى‌كارد، تا/ ٤٥١ مسئوليت خود را در برابر آنچه درباره آن با او سخن گفته مى‌شود، احساس كند، پس به ياد او مى‌آورد كه خدا او را آفريده و مى‌داند كه چه وسوسه‌اى در نفس وى (على رغم ادعاهاى دروغين وى) جريان دارد، چه از آنچه زندگى وى بسته به آن است و حبل الوريد (شاهرگ گردن) نام دارد، به او نزديكتر است.

هنگامى كه با دو مراقب رو به رو مى‌شود- كه شايد دو فرشته يا دو سخنگو بوده باشند- كلمه‌اى از دهانش خارج نمى‌شود مگر اين دو نگهبان، رقيب و عتيد، در نزد او حاضر باشند، و او با اين همه در آن هنگام كه بيهوشى مرگ بر او هجوم مى‌آورد، نمى‌تواند از خود دفاع كند، در صورتى كه هميشه از مرگ در هراس بود، ولى در آن هنگام كه در صور دميده مى‌شود، روز جزائى خواهد آمد كه در آن هر كس را در حالى مى‌آورند كه راننده‌اى او را مى‌راند و گواهى همراه او است ...

و اين ظاهرا همان چيزى است كه درباره آن دچار شگفتى و از آن غافل شده بود- در صورتى كه امروز آن را در برابر خود مى‌بيند (پس ديده او تيز بين شده است) و اما قرين او (كه بنا بر بعضى از تفسيرها يك فرشته است) مى‌گويد كه اين (نامه اعمال وى) در نزد من آماده (عتيد) است (و آن را از نهان زندگى نخستين او محفوظ