تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٨٩ - شرح آيات

باشد كه گروه مورد نظر بغى و ستم كرده است. چه تحميل كيفرهايى بر اين گروه يا محروم ساختن ايشان از حقوقى كه دارند، زمينه را براى جنگى ديگر آماده مى‌سازد، و عدالت و بر پا داشتن حدود خدا بر همگان بدون تمايز، سببهاى مبارزات اجتماعى را از ميان مى‌برد، بدان سبب كه آتشگيرانه چنين مبارزه‌ها غالبا گروه‌هاى محرومى هستند كه مورد بهره بردارى اين و آن قرار مى‌گيرند.

وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ‌ و به قسط و عدالت رفتار كنيد كه خدا دادگران را دوست مى‌دارد.

شايد قسط به كار بستن دقيق موجبات عدالت باشد كه درجه بالاى عدالت است. پس چگونه بايد قسط را درباره دو گروه مشغول به جنگ با يكديگر تحقق بخشيم؟

گاه گروه ستمگر (معارضان مسلح) گروهى است كه از لحاظ تاريخى محروم شمرده مى‌شود، همچون سياهان امريكا، كه برابرى آنان در حقوق با هموطنان سفيد براى ايشان كافى نيست، و عوامل ستمگرى نسبت به آنان را از ميان نمى‌برد، بلكه لازم است براى رفع ناكامى آنان فرصتهاى بيشترى در اختيارشان قرار گيرد كه از آن جمله است تخصيص بودجه بيشترى براى آن قسمت از كشور كه شور و نشاط آنان در آن جاها بيشتر است، و پذيرفتن آنان در دانشگاهها با شرطهاى سبكتر و دادن وامهاى بدون ربح و ... و ... و خدا دانا است.

در سبب نزول آيه گفته‌هاى مختلفى آمده و اين خود دليل بر آن است كه اين نتيجه تطبيق كردن آيه است بر بعضى از حوادث كه در ميان مسلمانان وقوع پيدا كرد و بيشتر آنها ميان/ ٣٩٠ انصار و مخصوصا قبايل أوس و خزرج بود كه جنگهاى سخت و مهلك آنان در طى قرنها پيش از اسلام تا زمان پيامبر در جريان بود و سرانجام اسلام سبب از بين رفتن آنها شد.

بيشتر آن كينه توزيهايى كه مفسران از آنها ياد مى‌كنند و آنها را سبب نزول آيه مى‌دانند، با دست و نعلين و چوب درخت خرما صورت مى‌گرفت كه به گمان من نمى‌توان آنها را جنگ و قتال ناميد.