و اطمينان خود را بر رسولش و بر مؤمنان نازل كرد.» در صورتى كه از سوى ديگر گروه‌هاى شكست خورده كافران را خوار مى‌كرد، بدان سبب كه آنان به يارى او برخاستند و به يارى رسيدن از او به ايشان شايسته‌ترند، در صورتى كه اينان به يارى بتها و شهوتهاى خويش پرداخته بودند. و شايد اين سكينه و آرامش بزرگترين وسيله براى پيروزى مسلمانان بود، چه هر كس كه به درستى روش و هدف خود اطمينان داشته باشد، با شجاعتى عالى به دفاع از آن مى‌پردازد، در صورتى كه آن كس كه براى تعصبهاى باطل نبرد مى‌كند، پيش از آن كه از لحاظ نظامى شكست بخورد از لحاظ نفسى و روانى شكست خورده است، و گفته‌اند كه: جنگ نبرد اراده‌ها است، و در آن شك نيست كه اراده صاحب سكينه و اطمينان قاطعتر است.

وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى‌ وَ كانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها و آنان را ملتزم كلمه تقوا كرد كه نسبت به آن حق و اهليّت و شايستگى بيشتر، داشتند.» كلمه تقوا مقابل با حميّتى است كه در دلهاى كافران لانه كرده بود، و از نمونه‌هاى التزام مؤمنان به آن در رفتارهاشان، ايستار رسول اللَّه (ص) است در آن هنگام كه مشغول امضا كردن صلح نامه بود كه چون كلمه (الرّحمن الرّحيم) را مشركان ناخوش داشتند، و اين كه در پى او رسول اللَّه بيايد، به مصلحت رسالت از اين عناوين چشم پوشيد و حميت او را گرفتار خود نكرد، و به عواطف برانگيخته شده اجازه نداد كه در نقشه‌هاى درست او تأثير كند.

تقوا تنها يك كلمه‌اى نيست كه انسان بگويد، بلكه برنامه كامل و التزاماتى است/ ٣٤٢ كه دين آنها را بر پيروان خود تحميل مى‌كند، و بدون آنها نمى‌تواند كسى صاحب تقوا و متّقى باشد، بدان جهت كه متقى و پرهيزگارى صفات و علاماتى دارد كه از آشكارترين آنها ملتزم و متعهد بودن به ارزش تقوا در هر اوضاع و احوال نفسانى است كه شخص در آن قرار گرفته است، و به همين سبب چون غضب كند اين غضب او را از رضايت پروردگارش بيرون نمى‌برد، و اگر خرسندى نشان دهد، اين خرسندى او را به سخط و غضب خدا داخل نمى‌كند، چه او ملتزم به‌