تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٢٤ - شرح آيات

اسلام آورند.

و احتمال قويتر اين است كه آنان جنگ را- و لو در آغاز كار- دست كم براى آن مى‌پذيرند كه به پيروزى مسلمانان و نيرومندى ظاهرى آنان اطمينان دارند، بنا بر اين آزمايشى بزرگ است و ابتلايى دشوار، و آنان به عزمى راسخ و اراده‌اى قوى نياز دارند تا صدق توبه خويش را به اثبات برسانند، و در نتيجه بتوانند شايسته پذيرفته شدن در جامعه مؤمنان به دست رهبرى مكتبى بوده باشند، و به سختى اين ابتلا در آمدن را تنها راستگويان مى‌پذيرند، ولى مصلحت‌گران و فرصت جويان هرگز بى تأمل خود را گرفتار درد سر نمى‌كنند.

/ ٣٢٥ با وجود آن كه قرآن غالبا با برانگيختن اميد پيروزى در جان مؤمنان آنان را براى رفتن به جنگ با كفار تشجيع مى‌كند، ولى اين بار دشمن را با شديد و سخت بودن در معرض توصيف قرار مى‌دهد، چه اين شكل بيان متناسب با هدف اين آيه و قضيه‌اى است كه اين آيه به سبب آن نزول پيدا كرده است، و آن آزمايش مخلّفان است براى آن كه شايستگى خود را در پيوستگى به صفوف مسلمانان، پس از آن كه با شكست سابق آن را از دست دادند، بار ديگر به دست آورند.

و ميان مفسّران در اين كه كدام نبرد مورد اشاره در اين آيه بوده، اختلاف وجود دارد: گروهى گفته‌اند كه: آن نبرد مسلمانان با مرتدّان پس از وفات رسول اكرم (ص) بوده است، و بعضى ديگر آن را جنگى دانسته‌اند كه با اسب‌سواران صورت گرفت، و جنگ با هوازن و ثقيف پس از فتح مكه بوده، و شايد اين محمل نزديكتر به محيط آيات و الهامهاى آن باشد كه سخن از زمان پيغمبر است و نه پس از او، بدان سبب كه غزوه حنين پس از صلح حديبيه و سپس فتح مكه از بزرگترين غزوه‌ها بوده است.

و آنان را در پذيرفتن اين شرط با رسيدن به پاداش و بخشش خدا، و آنچه از اين طريق با پذيرش توبه آنان نصيبشان مى‌شود، ترغيب كرد، و سپس از عواقب بد رد كردن فرمان خدا كه در پى آن عذاب و زيان خواهد بود، بر حذرشان داشت.

فَإِنْ تُطِيعُوا يُؤْتِكُمُ اللَّهُ أَجْراً حَسَناً وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا كَما تَوَلَّيْتُمْ مِنْ‌