تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤٤ - شرح آيات

جهل سبب فزونى تكبر مى‌شود، و به همين سبب پروردگار ما، سبحانه و تعالى، براى علاج صفت تكبر در نفس مى‌گويد وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولًا و در زمين به كشّى مرو كه نه در زمين فرو خواهى شد اگر فروتنى كنى، و نه با كوه همسر خواهى شد اگر پر تنى كنى». [٣٣] هر چه علم بشر بيشتر شود، خشوع او نسبت به پروردگارش افزايش پيدا مى‌كند، مگر كاينات آيينه نامهاى خدا/ ٢٤٧ و تجليات آفرينش و قدرت و حكمت او نيست؟

بدين گونه كلمات اين آيه به يكديگر اتصال پيدا مى‌كند، چه علم ما را به توحيد مى‌رساند، و توحيد راهنماى ما به استغفار مى‌شود، بدان سبب كه استغفار عبارت از حالت نفس در هنگام شناختن پروردگار است و قدرت و هيمنه و بزرگى او، و احساس تقصير در مقام الوهيت است و احساس گناه مقرون به خواستارى اصلاح آن، و كدام نردبان براى رسيدن به درجه قبول در نزد پروردگار عزيز حكيم گرانبهاتر از معراج توبه است؟ و كدام تحيّت و درود در هنگام ملاقات بنده با پروردگارش گراميتر از تسليم؟ و كدام حالت تسليم برتر از آمرزشخواهى است. و چون كبر بزرگترين حجابى است كه مانع تابيدن نور حق بر جوانب عاقبت آدمى است، كدام درمان شفابخش‌تر از استغفار براى بر كندن ريشه‌هاى آن است؟

بر انداختن تكبر نفس كار آسانى نيست، چرا كه خاستگاه كبر نادانى است، و نادانى از خود نفس است و در صميم خلقت او استقرار يافته است، و با ادامه دادن به آمرزشخواهى از گناه مى‌توانيم بر نادانى و مظهر تجسم يافته آن در كبر فايق آييم و آن را از ميان ببريم.

آن كس كه براى گناه خويش خواهان آمرزش است، از بازگشتن به گناه ترس و پرهيز و تقوا دارد، و نيز عزم او بر اجرا كردن واجبات دين و اجتناب كردن از