تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٦٧ - شرح آيات

كه كافران چنان گمان مى‌كردند كه جنّيان نيمه خدايانند و مى‌توانند بدى و زيان را از ايشان دور كنند. مگر پروردگار ما سبحانه و تعالى خود نگفته است كه وَ أَنَّهُ كانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِ‌ مردانى از انس بودند كه به مردانى از جن پناه مى‌بردند؟» پس اين قصه براى بيان كردن اين مطلب آمده است كه گروه جن همچون گروه انس به رسالت نياز دارند.

/ ١٧٢

شرح آيات

[٢٦] هنگامى كه منكر- نسبت به آيات خدا- از مسئوليت اعتراف به حق مى‌گريزد، و تسليم به او نمى‌شود، به خيال خود، به ركن مغرور شدن به نيرو و علم پناه مى‌برد، و چنان مى‌پندارد كه مال و كيد و حيله‌اى كه در اختيار دارد، در آن روز كه خطر هلاك وى به سبب كفر ورزيدنش به خدا و رسالت او را تهديد مى‌كند، مى‌تواند كارى براى او انجام دهد.

هرگز چنين نيست ... سرنوشت گذشتگان از عاد و ثمود و فرعون و هامان و سپاهيان ايشان و ديگران براى عبرت گرفتن ما و دانستن اين مطلب كفايت مى‌كند كه قدرتهاى مالى و علمى چيزى جز غرور و فريب نيست.

وَ لَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيما إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ‌ و به آنان قدرت و مكانتى داديم كه به شما آن را نداده بوديم.

المبرّد گفت كه «ما» در «فيما» به منزله (الّذى كه) است، و «إن» به منزله (ما نه)، و تقدير آن مى‌شود: و لقد مكّناهم في الذي ما مكناكم فيه، و معنى آيه مى‌شود: آنان نيرومندتر از شما بودند، و از شما اموال بيشتر داشتند، و نيز چنين است در گفته خداى تعالى كانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَ أَشَدَّ قُوَّةً وَ آثاراً فِي الْأَرْضِ‌ از ايشان در شماره بيشتر و در نيرو و در اختيار داشتن آثارى در زمين سخت‌تر بودند.

بدين گونه امكاناتى كه در تصرف ايشان قرار داشت، بيشتر از آن بود كه قريش در اختيار و تصرف داشتند، و شايد براى هر قومى كه پس از ايشان كتاب را تلاوت مى‌كنند.