كه، اگر تندباد حوادث كمر آنها را خم كند، به زودى قامت راست كرده، و باز هم در برابر حادثه مى‌ايستند.
«دُبُر» به معنى پشت در مقابل «قُبُل» به معنى پيش رو است، و ذكر اين كلمه در اينجا براى بيان پشت كردن به ميدان جنگ، به طور كامل است.
اين پيشگوئى در ميدان «بدر»، و ساير جنگهاى اسلامى، جامه عمل به خود پوشيد، و سرانجام، جمعيت قدرتمند كفار متلاشى شدند و فرار كردند.
***
در آخرين آيه مورد بحث، مى‌افزايد: تنها شكست و ناكامى در دنيا بهره آنها نيست، بلكه «رستاخيز موعد آنها است و مجازاتهاى قيامت هولناكتر و تلخ‌تر است» «بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَ السَّاعَةُ أَدْهى‌ وَ أَمَرُّ».
و به اين ترتيب، آنها بايد هم در انتظار شكست تلخى در اين دنيا باشند، و هم شكست تلخ‌تر و وحشت‌انگيزتر در آخرت.
«أَدْهى‌» از ماده «دهو» و «دهاء» به معنى مصيبت و حادثه بزرگ است كه راه خلاص و علاج و درمان ندارد، و گاه به معنى شدت هوشيارى نيز آمده است، اما در آيه مورد بحث به معنى اول مى‌باشد.
آرى، آنها در قيامت گرفتار چنان سرنوشتى مى‌شوند كه راه فرارى براى آن نيست.
***
نكته:
يك پيشگوئى صريح و اعجازآميز
بدون شك، آن زمان كه اين آيات در «مكّه» نازل شد، مسلمانان در اقليت شديد، و دشمن در اوج قدرت بود، و هرگز پيش‌بينى پيروزى سريع مسلمانان بر