به اين ترتيب «نجم» انواع گياهان كوچك و خزنده (مانند بوته كدو، خيار و امثال آنها) و «شجر» انواع گياهان ساقه‌دار مانند غلات و درختان ميوه و غير آن را شامل مى‌شود.
و تعبير «يَسْجُدان» (اين دو سجده مى‌كنند) اشاره به تسليم بى قيد و شرط آنها در برابر قوانين آفرينش، و در مسير منافع انسانهاست، مسيرى كه خدا براى آنها تعيين كرده، و آن را بى كم و كاست مى‌پيمايند.
در ضمن، اشاره به اسرار توحيدى آنها نيز هست؛ چرا كه در هر برگ و هر دانه گياهى، آيات عجيبى از عظمت و علم پروردگار وجود دارد، و «هر ورقى دفترى است معرفت كردگار»!. «١»
البته، اين احتمال نيز داده شده كه، منظور از «نجم» در آيه فوق، ستارگان آسمان باشد، ولى آنچه در بالا گفتيم با قرائن موجود در آيه متناسبتر و سازگارتر است.
***
نكته:
نظرى به چند روايت
در منابع اسلامى، ذيل آيات فوق، رواياتى نقل شده كه از قبيل تفسير كلى به مصداق روشن است، و هر كدام قسمتى از آيات را تبيين مى‌كند از جمله:
در حديثى از «امام صادق» عليه السلام مى‌خوانيم كه در تفسير «عَلَّمَهُ الْبَيان» فرمود:
البَيانُ الاسْمُ الاعْظَمُ الَّذِي بِهِ عُلِمَ كُلُّ شَىْ‌ءٍ: «بيان همان اسم اعظم است كه به وسيله آن همه چيز دانسته مى‌شود». «٢»
درباره اسم اعظم و تفسير آن بحثى در جلد ٧، صفحه ٣٠ (ذيل آيه ١٨٠ سوره «اعراف») داشتيم.