***
نكته:
عالم برزخ
آيا فوق از آياتى است كه، اشاره به عالم برزخ دارد؛ زيرا همان گونه كه در تفسير اين آيات گفتيم، در آستانه مرگ كه، انسان آماده براى انتقال به جهان ديگر مى‌شود، با يكى از حالات زير روبرو خواهد شد:
نعمتها و مواهب و پاداشهاى الهى و روح و ريحان، يا كيفرها و مجازاتهاى دردناك، و قرائن موجود در آيات، نشان مى‌دهد: قسمتى از اينها مربوط به قيامت، و قسمت ديگرى مربوط به قبر و برزخ است، و اين خود دليل ديگرى بر وجود اين عالم محسوب مى‌شود.
در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم: «نخستين چيزى كه به مؤمن در هنگام وفات بشارت داده مى‌شود، روح، ريحان و بهشتِ پر نعمت است، و نخستين چيزى كه به مؤمن در قبرش بشارت داده مى‌شود، اين است كه به او مى‌گويند: بشارت باد بر تو، به خشنودى خداوند، به بهشت خوش آمدى، خداوند تمام كسانى كه تو را تا قبرت تشييع كرده‌اند، همه را آمرزيد، و شهادت آنها را درباره تو تصديق كرد، و دعاى آنها را براى آمرزشت مستجاب فرمود». «١»
در حديث ديگرى امير مؤمنان على عليه السلام مى‌فرمايد: «هنگامى كه انسان در آخرين روز از ايام دنيا و اولين روز از ايام آخرت، قرار مى‌گيرد، اموال و فرزندان و اعمال او در برابرش مجسم مى‌شوند، او نگاهى به اعمالش مى‌كند، مى‌گويد:
من نسبت به شما بى‌اعتنا بودم، هر چند بر دوش من سنگين بوديد، الان چه خبرى براى من داريد؟ عملش مى‌گويد: من همنشين تو در قبر و روز