تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩٨
«تكذيبكنندگان» گفته شد، عين واقعيت و حق و يقين است.
اين احتمال نيز وجود دارد كه، چون يقين داراى مراتبى است، مرحله عالى آن «حق اليقين» است، يعنى يقين واقعى، كامل و خالى از هر گونه شك و شبهه و ريب. «١»
ضمناً از آنچه گفتيم معلوم شد «هذا» در آيه، اشاره به احوال گروههاى سهگانهاى است كه قبلًا ذكر شده، بعضى نيز احتمال دادهاند كه به تمام محتواى سوره «واقعه»، يا تمام قرآن اشاره باشد، اما تفسير اول مناسبتر است.
اين نكته نيز قابل توجه است كه تعبير به «فَسَبِّح» (پس تسبيح كن) (با فاء تفريع)، اشاره به اين حقيقت است كه، آنچه درباره اين گروههاى سهگانه گفته شد، عين عدالت است، و بنابراين، خداوندت را از هر گونه ظلم و بىعدالتى پاك و منزه بشمار، و يا اين كه، اگر مىخواهى به سرنوشت گروه سوم گرفتار نشوى، او را از هر گونه شرك و بىعدالتى كه لازمه انكار قيامت است پاك و منزه بدان.
بسيارى از مفسران در ذيل آخرين آيه، نقل كردهاند كه، پس از نزول آن پيامبر فرمود: اجْعَلُوها فِى رُكُوعِكُمْ: «آن را در ركوع خود قرار دهيد» (سُبْحانَ رَبِّىَ الْعَظِيمِ، بگوئيد) و هنگامى كه «سَبِّحِ اسْمِ رَبِّكَ الاعْلى» نازل شد، فرمود:
اجْعَلُوها فِى سُجُودِكُمْ: «آن را در سجده قرار دهيد» (سُبْحانَ رَبِّىَ الاعْلى، بگوئيد). «٢»
در تفسير آيه ٧٤ همين سوره نيز، شبيه همين روايت را از بعضى از مفسران نقل كرديم.