عَلَّمَ بِالْقَلَمِ. عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ.[١] بخوان به نام پروردگارت كه بيافريد- همه آفريدگان را. آدمى را از خونى بسته آفريد. بخوان، و پروردگارت بزرگوارترين [بخشندگان‌]، آن كه [نوشتن‌] را با قلم بياموخت. [و] آدمى را آنچه نمى‌دانست بياموخت.

همان روز مبارك بود كه درفشِ جاودانه نبوّت را بر دوش نهاد و در تاريك‌ترين تاريكستان شرك و كفر (فِى اللّيلِ الْالْيَلْ) و در وحشتكده پليدى‌ها و پلشتى‌ها، به آهنگ رهايى انسانِ گرفتار آمده در بندِ باورهاى خرافى و خُلق و خوى جاهلى، صلاى توحيد را در داد: قُولُوا لاالهَ الّااللَّه و، بناى رفيع كرامت‌هاى اخلاقى را بنيان كرد: انَّما بُعِثْتُ لِاتَمِّمَّ مَكارِمَ الاخْلاقِ‌[٢] و، ديهيم كرامت را بر تارُك آدميان بر نهاد: وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنى آدَمَ.[٣]

ويژگى‌هاى امّت پيامبر ٦

فَخَتَمَ بِنا عَلى‌ جَميعِ مَنْ ذَرَأَ، وَ جَعَلَنا شُهَدَاءَ عَلى‌ مَنْ جَحَدَ، وَ كَثَّرَنا بِمَنِّهِ عَلى‌ مَنْ قَلَّ. از اين رو ما را آخرينِ آفريده‌هايش [از ميان امت ها] قرار داد و بر منكران گواه گرفت، و در پرتو نعمتش بر پيشينيان- كه شمارشان اندك بود-، فزونى بخشيد. در اين فقره از نيايش امام سجاد (ع) به سه ويژگى كه مسلمانان را از ديگر امت‌ها جدا مى‌سازد، اشاره فرموده است:

ويژگى نخست، اين كه امّت اسلامى سر آمد و پايانِ همه امت‌ها و بهترين آنهاست؛ يعنى همچنان كه اسلام با ظهور و اعلام جاودانگى خود پايان و سرآمد اديان الهى است، و با پايان گرفتن دفتر نبوّت حضرت محمد ٦ به عنوان آخرين پيامبر و سرآمد و قافله سالار همه پيامبران پيشين شد، مسلمانان نيز به بركت اين خاتميّت، خاتم و سرآمدِ امّت‌ها و بهترين آنها گرديدند. فَخَتَمَ بِنا عَلى‌ جميع مَنْ ذَرَأ. و اين نكته بسيار جالب و تامّل برانگيزى است كه قرآن كريم نيز بدان اشاره فرموده است:

[١] - علق، آيه ١- ٥

[٢] - بحارالانوار، ج ٢، ص ٢١٠

[٣] - اسراء، آيه ٧٠