آرى! خداوند، موجودى است ازلى و بى‌آغاز و اراده او نيز ازلى و تغييرناپذير است؛ امّا همين اراده ازلى و تغييرناپذير، مقرّر كرده است كه بخش بزرگى از جهان هستى؛ يعنى «طبيعت» به جاى «بودن» همواره در حال «شدن» باشد. در چنين بخشى، خواه ناخواه، در هر لحظه پديده‌هاى تازه‌اى رخ مى‌نمايند كه در پيدايش آنها عوامل پيشين، اثر گذارند. از جمله، در برخى موارد، كار آدمى يا دعاى او- كه كارى از كارهاى آدمى است- نقش و تأثير دارد؛ همان نقشى كه اراده ازلى خداوند بر عهده او نهاده است. بنابراين، هم خدا ازلى است، و هم علم و اراده او، و هم در هر لحظه، پديده‌هاى نوى پديد مى‌آيند كه گاهى آدمى و خواست او و كار او و همين دعاى او در پيدايش آن، مؤثر بوده است و اين كه فرمود: يا مَنْ لاتَنْقَضِى عَجائِبُ عَظَمَتِهِ، صَلِّ عَلى‌ مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ احْجُبْنا عَنِ الْالْحادِ ... بدين معناست كه شگفتيهاىِ عظمت خداوند، نهايت‌ناپذير است؛ با هر لمحه (چشم بر هم زدن) مى‌آفريند و پديده‌اى نو پديد مى‌آورد و اين نوآورى كه از جمله آنها برآورده شدنِ حاجت‌هاى آدمى است؛ چه حاجت‌هاى معنوى و چه حاجت‌هاى مادّى، تا ابد به صورت يك سنّتِ جارى در آفرينش خداوند، ادامه دارد. على (ع) فرمود:

الْحَمْدُ للَّهِ الَّذى لايَمُوتُ وَ لايَنْقَضِى عَجائِبُهُ لِانَّهُ كُلَّ يَوْمٍ فِى شَأنٍ مِنْ احْداثِ بَديعٍ لَمْ يَكُنْ.[٣] سپاس و ستايش خداى راست كه نميرد و شگفتيهاى آفرينش او نهايت نپذيرد؛ چرا كه هر روز در كارى و آفرينش تازه‌هايى است كه‌

[١] - همان

[٢] - الرحمن، آيه ٢٩

[٣] - توحيد صدوق، ص ٣١