مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُؤْتِيَهُ اللَّهُ الْكِتَابَ وَالْحُكْمَ وَالنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُوا عِبَاداً لِي مِن دُونِ اللَّهِ وَلكِن كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِمَا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتَابَ وَبِمَا كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ.[١] هيچ آدمى را نسزد كه خداوند به او كتاب و حُكم- حكمت:

دانش گفتار و كردار درست، يا فرمانِ حُكم راندن- و پيامبرى دهد آن گاه وى به مردم گويد: بندگان من باشيد نه بندگان خدا؛ وليكن (گويد:) خدا شناسان و خداپرستان باشيد (دانشورانى ربّانى باشيد) بدان سبب كه كتاب خدا را به ديگران مى‌آموختيد و خود به خواندن آن مى‌پرداختيد.

مَا كَانَ لِبَشَرٍ ... بيش از «نَفىِ وقوع» براى «نَفىِ امكان» است؛ وَ تعليقِ «مِنْ دوُنِ اللَّهِ» حاكى از آن است كه هرگونه خضوع عابدانه در برابر غير خداوند، روى گردانى از معبودِ به حقّ، و گرايش از او به غير است. آيا انسانى كه وجودش از عناصرِ همين جهان مادّه تكوين يافته و در چهره بشرى پديد آمده است و با شناخت معبود و كمال مطلق و خضوع و تسليم در برابر او و بر اثر سير مراحل عبودّيت، به مقامى رسيده، كه شايستگى دريافت وحى؛ شده است و خدا از راه لطف و مهر او را نوازش ويژه كرده و كتاب و حكمت و نبّوت داده، تا ديگران را بياموزد و از بند عبوديت‌ها برهاند و راه كمال و بندگى كمال مطلق را بنماياند؟ آيا ممكن است چنين انسانى، با اين همه موهبت‌ها كه از سوى خدا دريافت كرده است، مردم را به بندگى خويش فراخواند و راهِ بندگى خدا را به روى آن‌ها ببندد و آن‌ها را از بندگى خدا و پيروى تعاليم وحى؛ باز دارد؟ آيا چنين انسانى با اين همه تعالى روحى كه در سايه تعاليم كتاب الهى و استوارىِ حكمت خدايى و استحكام منزلت نبوّت به دست آورده است، راهزن و حجاب حق شود؟ هرگز! اين بشر فرومايه نادان و ناآگاه و خود بين است كه براى وصول به هوس‌هاى حيوانى و مظاهر زودگذرِ زندگى مادّى، از خداوند و دين او مايه مى‌گذارد و در پشتِ ديوار دين پناه مى‌گيرد، و از احساسات پاك دينى بندگان خدا، براى هدف‌هاى نفسانى خود، بهره مى‌جويد. و چون تبهكاران، دين خدا را به اسارت مى‌كشد، و آن را ابزار دست‌يابى به دنياى پليد و هوس‌هاى شيطانى خود مى‌كند. آن‌ها كه از كتاب و حكمت آگاهند و از حجاب‌ها و

[١] - آل عمران، آيه ٧٩