حاصل آن كه، تأكيد بسيارِ آموزه‌هاى دينى- قرآن و سخنانِ اولياى خداوند- بر وصف علم در حوزه معرفت خداوند، بيش از هر وصف ديگر، براى آن است كه آدميان همواره، خود را در محضر ربوبى بدانند؛ محضر خدايى كه از همه‌چيز آگاه است:

«بِكُّلِ شَى‌ءٍ عَلِيمٌ».[١] دانه‌هاى باران و قطره‌هاى آبِ درياها و نهرها و جويبارها و چشمه‌ها، عدد ستارگانِ آسمان و از آن‌ها شگفت‌تر، ذرّات غبارهايى كه در روى كره خاكى، هر لحظه بر امواج باد سوارند و از جايى به جايى منتقل مى‌گردند، جنبش مورچگان بر روى صخره‌هاى سخت و پر صلابت و صداى ضعيف و سبك و نرم آن‌ها، كه از برخورد پاهاى‌شان بر آن صخره‌ها، بر جاى مى‌مانَد و با هيچ وسيله‌اى قابل درك نيست، و همين‌طور مكانِ ريزش برگ‌ها در سراسر زمين، كه در هر لحظه در دل باغ‌ها و جنگل‌ها و دامنه كوه‌ها و ژرفاى درّه‌ها، از درختان فرو مى‌ريزد، و نيز بر هم خوردنِ پلكِ چشمِ ميليون‌ها ميليون انسان؛ بلكه حيوانات پرشمار و بى‌شمار، كه آهسته و آرام به هم مى‌خورد، و پنهان‌ترين حركات و همه آن چه در انديشه و فكر مردمان مى‌گذرد و هرچه در دل‌ها و ضميرِ پنهان آن‌ها نهفته است، همه و همه، براى او آشكار است. نشستن چنين خدايى، با چنين مهابت و احتشام و آگاهى، بر دلِ آدمى وجود او را از هرگونه پليدى و پلشتى مى‌پالايد و هستى او را به زيورِ ايمان مى‌آرايد.

رسوايى و بى‌آبرويى در پيشگاه خداوند

سخت‌ترين و دردناك‌ترين عذاب براى اولياى خداوند، رسوايى و بى‌آبرويى و پرده‌درى در پيشگاه خداوند است. كيست كه بتواند مدعى شود از شرّ نفس و وسوسه‌گرى‌هاى پياپى و مكرّرِ شيطان، در امان است. او در كمين آدمى است. تا چگونه و از چه راهى انسان را بلغزاند، و در انتظار است تا انگيزه‌هاى نفسانى و شهوت‌ها و كبر و حسد و ديگر

[١] - بقره، آيه ٢٨٢