گفته شد، خداى متعالى فرمود: «انَّ رَحْمَتِى سَبَقَتْ غَضَبِى.[٢] براستى كه رحمت من بر غضبم پيشى دارد. بى‌ترديد عدل الهى و ضرورت عدالت در دنيا نيز، همچون قهر و غضب الهى، از صفات جلال خداوند است كه در قرآن كريم، بسيار پر قدرت توصيف شده‌اند:

شَهِدَ اللَّهُ انَّهُ لا الهَ الّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ اوُلوُالْعِلْمِ قائِما بِالْقِسطِ.[٣] خداى يكتا- اللَّه- كه هميشه به عدل و داد بود و باشد، گواهى داد كه جز او خدايى نيست و فرشتگان و دانشمندان نيز (گواهى دادند).

وَ السَّماءَ رَفَعَها وَ وَضَعَ الْميزانَ.[٤] آسمان را برافراشت و ترازو را بنهاد.

بِالْعَدْلِ قامَتِ السّمواتُ وَ الارضُ.[٥] آسمان‌ها و زمين به عدالت بر پا ست.

در اين دو آيه و روايتى كه در ذيل آيه دوّم آمده است، به تصريح، نظام هستى را بر عدالت و توازن مبتنى مى‌داند و در آيات ديگر ظلم را از ساحت كبريايى خداوند به شدت نفى مى‌كند و در آياتى، اساس آفرينش را بر حق كه ملازم عدالت است، معرفى مى‌نمايد:

وَما خَلَقْنا السَّمواتِ وَ الْارضَ وَ ما بينهُما الّا بِالْحَقِّ.[٦] و ما آسمان‌ها و زمين و آن چه را كه ميان آنهاست جز براستى و درستى نيافريديم.

در حقيقت، در همه اين آيات، از مقام فاعليّت و تدبير الهى به عنوان مقام قيام به عدل ياد كرده و عدالت را در كار آفرينشِ جهان، ترازوى خداوند دانسته است. امّا اين رحمت الهى است كه از ذات و حاقّ واقع، جدايى‌ناپذير است كه اگر جز اين مى‌بود آفرينشى در

[١] - بقره، آيه ٨١

[٢] - بحارالانوار، ج ٢٦، ص ٢٧٦

[٣] - آل عمران، آيه ١٨

[٤] - الرحمن، آيه ٧

[٥] - حديث نبوى ذيل همين آيه، تفسير صافى

[٦] - حجر، آيه ٨٥