آخرين انقلاب قرن - زارع، عباس - الصفحة ٢٧٦ - گفتار چهارم چالش ها و بايسته ها
چنانكه در تشكيل «مجمع تشخيص مصلحت»، ايشان مسئله عرفى و عقلايى «تشخيص مصلحت» را
كه باز مبناى فقهى دارد تأسيس كردند و گفتند چنانچه شوراى نگهبان مبناى حقوقى و
فقهى قانون مصوب مجلس را پيدا نكرد، مجمع تشخيص مصلحت بر مبناى مصلحت عام، كه آن هم
باز مبناى فقهى دارد ـ چون احكام فقهى بر حسب مصالح و مفاسدند ـ نظر بدهد.
البته مصالح احكام، مسائلى است كه ما از آن مطلع نيستيم، و در بيشتر احكام نيز
بدان تصريح نشده است!.
ولى بايد كشف كنيد. چرا مى گويند طبيب محرم است؟ چرا زن مسلمان كه حرام است
مرد اجنبى به بدنش نگاه يا آن را لمس كند، فقها همه جايز مى دانند كه پزشك بدن او
را لمس و يا جراحى كند؟ همه اين ها براى مصلحت واقعى است. يعنى آن حرمت نگاه به زن
نامحرم مصلحت كمترى دارد و مصلحت حفظ جان اين زن بالاتر است. بنابراين، اين نگاه
جايز مى شود يا اگر زن نامحرمى دارد غرق مى شود، شما مى توانيد با تمام وجودتان
برويد و آن زن را نجات بدهيد، هر چند كه تمام بدنتان با نامحرم تماس بگيرد. پس چيزى
كه حرام بيِّن و خيلى زشت است، در اينجا واجب مى شود. اين احكام ثانوى در سراسر فقه
وجود دارد و تشخيص مصلحت هم همين است; تشخيص مصلحت يعنى مبناى مصلحت را اين آدم
تشخيص مى دهد، منتها تشخيص عرفى اش را مى دهد، يعنى همان چيزى كه شوراى نگهبان از
نظر فقهى تشخيص نداده و رد كرده بود. به نظر من تطوّرى كه در نگرش فقهى امام پيدا
شد، هيچ انحرافى از مبانى پذيرفته شده فقهى ندارد و مايه هايش در فقه سنتى ما موجود
است. به تعبير ديگر، فقه پويا مرحله تكاملى فقه سنتى است و با اتكا به فقه سنتى
زاده مى شود. امام با همه انديشه نوگرايش، اتكا به فقه جواهرى مى كند و با تأكيد،
درباره فقه جواهرى صحبت مى كند و مى گويد چارچوب فقه جواهرى بايد بماند. پس عيب فقه
سنتى ما عدم احاطه فقهاى سنتى بر مسائل و عدم امكان تطبيق اصول بر فروع و عدم امكان
رد فروع بر اصول يا استخراج مسائل مستحدثه از مبانى عام است. ولى امام اين خصوصيت و
اين حريت را داشت كه مى توانست چنين استنباط بكند. پاره اى از فقهاى امروز ما هم
اين گونه هستند.
ظاهراً به نظر نمى رسد كه بعد از فوت حضرت امام، آن تحولى كه امام شروع كرد و
در واقع مبانى اجتماعى انديشه فقهى را تكان داد و مبانى جديدى را مطرح كرد، بسط
منطقى خودش را ادامه داده باشد! .
علتش اين است كه بعد از امام، رهبر انقلاب در سطح مراجع زمان مانند