آخرين انقلاب قرن - زارع، عباس - الصفحة ٤٩ - گفتار دوم نهضت ها و جنبش هاى معاصر و انقلاب اسلامى (از منظر روش شناختى)

است كه در مقطع اوج گيرى انقلاب، مجموعه نيروهاى موجود در جامعه، با خواسته هاى

مختلف و با اهداف گوناگون، در يك چيز گويى با هم اشتراك مى يابند و آن اين كه صورت

بندى سياسى حاكم، آنها را نمايندگى نمى كند و در نتيجه، آن را نمى خواهند.

استنباط بنده اين است كه نقطه ثقل بحث حضرت عالى در خصوص تبيين بستر وقوع

انقلاب اسلامى، اقتصاد سياسى رژيم گذشته است; يا دست كم، نقطه شروع تحليل شما اين

است كه اصلاحات و مدرنيزاسيون شاه از دهه چهل سر از نتايج و تبعاتى در ابعاد

اجتماعى و فرهنگى در مى آورد كه تبديل به بحران مشروعيت سياسى مى شود; چنانكه در

نتيجه بروز بحران هويت در عرصه فرهنگى نظام اجتماعى دچار انسلاخى مى شود كه زمينه

ظهور ايدئولوژى هاى جديد را فراهم مى كند. مجموعه اين عوامل دست به دست هم داده،

انقلاب را سامان مى دهند. جناب زرگرى نژاد، اگر نكاتى در اين خصوص مورد نظرتان است،

استفاده مى كنيم..

زرگرى نژاد: من آنچه را دكتر اكبرى اشاره نمودند، به عنوان بخشى از واقعيت انكار

نمى كنم. در حقيقت، دگرگونى اجتماعى، فقر فزاينده، به هم ريختن جايگاه درآمدها و

تغيير ساخت اقتصادى و منابع درآمد جامعه، همه اين ها عوامل متعددى هستند كه ما مى

توانيم به عنوان عوامل گسترش نارضايتى مردم و تشديد پرخاش هاى اجتماعى و در نتيجه،

آغاز مبارزه يا ورود مردم به آن برشماريم و شايد بتوانيم عوامل متعدد ديگرى را هم

بر اين ها بيفزاييم. اما گمان بنده اين است كه مشابه اين عوامل، و مسائلى همچون فقر

اجتماعى چشمگير و دردهاى اجتماعى بارز و ملموس، به نوعى در گذشته هم وجود داشته،

چنانكه در طول بيست سال حكومت رضاخان، سلطه و چپاول يك تنه او و فساد و فقر اجتماعى

را كاملا مى بينيد. بنابراين، اين فاكتورها و مؤلفه ها با هويت خاص خودشان در دهه

هاى قبلى هم در جامعه مشاهده مى شوند; آنچه مهم است اين است كه چگونه در كنار

مجموعه اى از عوامل كه كنار هم جمع مى شوند اين مولود مبارك زاده مى شود؟ از دوره

مشروطيت به بعد، بحث مشروعيت براى ما مطرح بوده است و همواره مردم، روشنفكران و

نخبگان جامعه بر سر مسئله مشروعيت با هم كشمكش داشته اند و حكومت و دولت را مشروع

نمى شناخته اند. اين يك بحث اساسى و ريشه دار است و مى توانيم بگوييم از مشروطه تا

انقلاب اسلامى عدم مشروعيت مجموعه حكومت ها، اصلى دايم و ثابت است.

اين بحران مشروعيت، در آستانه انقلاب اسلامى و از دهه چهل به بعد كاملا تشديد مى

شود، به حدى كه ديگر در ميان مردم هيچ گرايشى وجود ندارد كه در