آخرين انقلاب قرن - زارع، عباس - الصفحة ٢٣٨ - گفتار سوم فرهنگ انقلاب اسلامى در مواجهه با فرهنگ جهانى
فرهنگ جهانى در مسير علمى شدن حركت كرده و به نظر من اين ويژگى اينك به عنوان يك
مؤلفه جهانى مطرح است.
مؤلفه سوم، سودگرايى است. سودگرايى اصل مهمى است كه بسيارى از رفتارها را در
جهان فعلى هدايت مى كند و تحت الشعاع خود قرار مى دهد.يكى از مهم ترين انگيزه هايى
كه رفتار افراد، شركت ها، خانواده ها، مجموعه ها و دولت ها را هدايت مى كند، انگيزه
سودگرايى است. حال مى توانيم ريشه آن را در جهانى شدن نظام سرمايه دارى و نهايتاً
سرمايه دارى انحصارى تلقى كنيم; ولى به هر حال با پيوستن كشورهاى تازه صنعتى شده
منطقه خاور دور و بعضى از كشورهاى شاخص آفريقايى و امريكاى لاتين به اين مجموعه
رفتارى، مؤلفه سودآورى امرى جهانى شده است.
مؤلفه چهارم، فردگرايى مثبت است. در عصر جديد، تلقى نوى از انسان مطرح شده كه به
نظر من، عرصه اش روز به روز در حال گسترش است. من نام اين تلقى نوين از انسان را
فردگرايى مثبت مى گذارم; يعنى اين كه انسان جديد به دنبال اين است كه از زندگى فردى
خويش معنايى ارائه دهد و تعريفى از فعاليت هاى خود داشته باشد; در كشاورزى، هنر،
علم، صنعت، سودآورى و سياست، در همه عرصه ها يك نوع تلقى عميق ترى از فرديت انسان
وجود دارد. انسان ها كمتر با مجموعه ها زندگى مى كنند. البته ممكن است كه به معناى
فيزيكى در مجموعه ها باشند، اما عموماً تلقيات مستقل فردى هم دارند. به نظر من حتى
در كشورهايى كه فرهنگ هاى خيلى جمعى دارند، مثل دنياى عرب و حتى در برخى از مناطق
آفريقايى، انديشه تلقى قوى تر از خود، و تنظيم اولويت هاى فردى به مراتب افزايش
پيدا كرده و طبيعى است كه اين يكى از محصولات فرهنگ غربى بوده كه حالت جهانى و بين
المللى پيدا كرده است.
مؤلفه پنجم و آخر از نظر بنده، مؤلفه شوكت است. منظور من از شوكت اين است كه به
هر حال ملت ها، دولت ها، افراد، و يا شركت ها و خلاصه مجموعه اين ها به دنبال
افزايش كمّى و كيفى امكانات قدرت هستند; قدرت نه به معناى صرفاً مادى كلمه، بلكه به
معناى عمومى آن. من بين سودآورى و شوكت تفاوت مى گذارم. سودآورى صرفاً يك بحث مالى
و سرمايه اى و كمّى است، اما شوكت مى تواند عرصه وسيع تر و كيفى هم داشته باشد.
براى مثال، شوكتى كه ژاپن به دنبال آن است (از طريق تلاش براى عضويت در شوراى امنيت
سازمان ملل); شوكتى كه عربستان در پى آن است (به وسيله كوشش براى به دست آوردن نفوذ
مذهبى در منطقه جديدى به نام آسياى مركزى); شوكتى كه روسيه خواهان آن است (با احياى
نوعى ناسيوناليسم كه در دوره كمونيسم محدود شده بود); شوكت ملت هاى اروپاى شرقى،
شوكت كشورهاى