آخرين انقلاب قرن - زارع، عباس - الصفحة ٣٠١
به هر حال در اين درس نبايد توقع داشت كه وضعيت آينده انقلاب اسلامى و جمهورى
اسلامى روشن شود.
بنابراين محتواى بحث مزبور نهايتاً به اينجا منتهى مى شود كه انقلاب اسلامى
ضرورتى بود كه بايد اتفاق مى افتاد. يعنى توصيف «آنچه رخ داد» را به انجام مى
رساند، ولى اين كه توصيه كنيم به اين كه مشابه آن نيز در جاى ديگرى رخ دهد، چنين
امرى ناممكن خواهد بود. يعنى اين سير بحث، تنها ضرورت رخداد انقلاب در ايران ٥٧ را
توضيح مى دهد، ولى ديگر آن اقبال و تعلق خاطر دانشجو به انقلاب، كه مدنظر پاره اى
از مدرّسان اين درس است، تأمين نمى شود!.
زيباكلام: اين دغدغه را بنده هم دارم. ولى در دو واحد درس عمومى نمى توان براى
تمام مشكلات سياسى، اجتماعى و اقتصادى پس از انقلاب توجيهى درست كرد. همه اين كارها
را هم كه بكنيم، يك عملكرد بجا يا نابجاى حكومت آن ها را به باد مى دهد و تمام آن
اهداف و اغراض و يا نتايجى را كه مى خواهيم در درس انقلاب بدان برسيم، در نتيجه
عملكرد حكومت و مسئولان از بين خواهد رفت. چنانكه گفته شده، دو صد گفته چون نيم
كردار نيست. به نظر من اگر ما شناخت درستى در باب انقلاب اسلامى به دانشجو بدهيم،
به خودى خود تعلق خاطرى نيز براى دانشجو نسبت به انقلاب پديد خواهد آمد. ولى بيش از
اين، به عملكرد نظام جمهورى اسلامى مربوط خواهدشد و وظيفه اين درس نيست. توصيه ها و
بايد و نبايدهايى كه بايد به دانشجو منتقل شود، مبانى ديگرى مى خواهد و در جاى
ديگرى بايد براى آن فكر شود. ما خوب است بين رخداد انقلاب و آنچه پس از انقلاب رخ
داده است، تمايز قائل شويم. اگر در اين درس، دانشجو پديده انقلاب را به صورت امرى
كه حقانيتى داشته بفهمد، حتى اگر نسبت به برخى از دستاوردهاى پس از انقلاب كه ناشى
از پاره اى عملكردها يا عوامل ديگر بوده، چندان توجيه محكمى به دست نياورد، باز اين
درس به هدف خود رسيده است.
به هر حال به عقيده بنده، انقلاب اسلامى به مؤلفه هايى چون رژيم شاه، روحانيت،
اقتصاد، گروه هاى سياسى، مذهب، تفكرات سياسى رايج، روابط با واشنگتن و.... ربط مى
يابد و درس ما بايد پاسخگوى توضيح اين گونه عناصر باشد. براى مثال، مى توانيم به
صورت نمونه در آغاز درس، بررسى كنيم كه دانشجو چه سؤالاتى نسبت به انقلاب اسلامى
دارد; ١٠ سؤال ٢٠ سؤال و يا بيشتر. آنگاه در پايان درس داورى كنيم كه آيا بحثى كه
ارائه شده، دست كم پاسخ برخى از سؤالات مزبور را فراهم كرده است يا نه؟ در فرض مثبت
بودن جواب، آن درس تا حدى موفق بوده است.