آخرين انقلاب قرن - زارع، عباس - الصفحة ١٠٦ - گفتار چهارم انقلاب آرمان شيعه، امام خمينى و حكومت اسلامى

آيت الله كاشانى تا امام خمينى اين راه را رفتند.

به نظر شما، شخص امام خمينى در تحول فكر روحانيت تأثير گذار بوده، يا تحولات

اجتماعى و تغيير شرايط، تحولات فكرى روحانيت را به دنبال آورده است؟.

بنده شخص امام را مؤثر مى دانم. اگر شخص امام با ويژگى هاى خاصى كه داشت نبود،

تحولات اجتماعى نمى توانست منشأ آن همه آثار در انقلاب اسلامى گردد. شخص امام همه

آن تحولات را به همراه آورد.

به نظر مى رسد كه در تبيين حضور گسترده روحانيت در انقلاب و نهضت سياسى، بايد

به دنبال انگيزه هاى مشخصى بود در تحليل جناب عالى روحانيت در مبارزاتش چه انگيزه

هايى داشت؟.

انگيزه روحانيون عموماً حفظ كيان اسلام از ضربه خوردن و سعى در اجراى تعاليم

اسلامى و سد كردن راه نفوذ اجنبى بود. در واقع كل روحانيت و جو عصر و زمان در شخص

امام خمينى تبلور پيدا كرد و انگيزه جامعه روحانيت معاصر هم اعتراض به دستگاه در

زمينه سلطه اجانب بر سرنوشت مملكت، ازدياد فحشا و منكر، تضييع حقوق مسلمانان، و

ممانعت از اجراى درست احكام شرع بود. اين خواست همه روحانيون بيدار ما بود، ولى كسى

كه آن را با شهامت مطرح كرد و تا انجام آن از پاى نايستاد شخص امام خمينى بود. اگر

مقاومت و مداومت و پايمردى او نبود، نهضت اسلامى فروكش مى كرد و رفته رفته خاموش مى

شد. در واقع امام، مجاهد بالذات بود و سايرين مجاهد بالعرض بودند. اگر سخنان صريح و

داغ و قاطع امام، و اعلاميه هاى روشنگرانه و مصاحبه هاى بسيار مهم آن حضرت نبود

قيام ملت ايران به جايى نمى رسيد، و با همه وسعتى كه داشت به ناكامى مى انجاميد.

پاره اى از محققان در تحليل علل و عوامل و زمينه هاى وقوع انقلاب، به

جنبه هاى سياسى ـ اجتماعى ـ اقتصادى مى پردازند و معتقدند كه وجود كاستى ها و

ناراستى ها در عرصه هاى مزبور، نظام پيشين را دچار مشكل كرده و به ناكامى كشانده و

بدين سان شرط لازم براى وقوع انقلاب شكل گرفته بود، كه با پيدايى شروط كافى از

جمله: شكل گيرى انگيزه مذهبى در مردم، و تحقق رهبرى امام ـ كه مورد اشاره شما بود ـ

انقلاب به ظهور نشست. جناب عالى در جمع بندى نهايى، وقوع انقلاب را چگونه تحليل مى

كنيد؟.

به نظر من تحليل هاى محققان مربوط به قبل يا بعد از انقلاب است، ولى وقتى

انقلاب مى شود مشكل است كه بتوان عوامل تعيين كننده اى را به طور قطع در آن دخيل

دانست. انقلاب در واقع حكم زلزله و سيل را دارد. مى بينيم كه قبل و بعد از