آخرين انقلاب قرن - زارع، عباس - الصفحة ٢٩٦

شايسته است ببينيم عناوين و فصول مباحثى كه به عنوان انقلاب اسلامى ارائه مى

شود، شامل چه چيزهايى است. به نظر بنده، فصول مباحث اين درس بايد معطوف به اين پرسش

ها باشد: نخست، ويژگى هاى رژيم قبلى در بُعد اقتصادى يا اجتماعى چه بود؟ دوم، كدام

نيروهاى اجتماعى با رژيم مخالف بودند؟ سوم، جايگاه جهانى و منطقه اى ايران در سال

٥٦ و ٥٧ و نيز روابط ايران با كشورهاى غربى در آن سال ها چگونه بوده است؟ چهارم،

سابقه مبارزات سياسى، اجتماعى و دينى با حاكميت پيشين چه بوده است؟ پنجم مبارزات

قبلى چرا موفق نشد؟ ششم چگونه مذهب وارد صحنه شد و در سايه كدام تغيير و تحولات،

اين امر محقَّق شد؟... و سرانجام، پاسخ سئوالات انبوهى نظير اين كه هويدا را چرا

عوض كردند؟ چرا فضاى باز سياسى كارتر مطرح شد و شاه تحت فشار قرار گرفت؟ چرا نصيرى

رئيس ساواك يعنى مرد شماره يك اطلاعاتى و امنيتى رژيم شاه، ناگهان سفير ايران در

پاكستان شد؟ چرا حادثه ١٧ شهريور ديگر تكرار نشد و مثلا در فلان منطقه ارتش كشتار

نكرد؟ و اصولا چرا مقاله احمد رشيدى مطلق در روزنامه اطلاعات نوشته شد؟..... اين ها

سؤالات اصلى اى است كه درس و بحث انقلاب اسلامى بايد به آن ها بپردازد.

شما مى بينيد كتابى مثل خاطرات ويليام شوكراس، به قيمت ٣ ـ ٤ هزار تومان دست به

دست در ميان دانشجويان فروخته مى شود و اصولا كتاب هاى مربوط به خاطرات خارجى ها يا

اعضاى خانواده سلطنتى پرجاذبه ترين كتاب هاست. اين نكته بيانگر اين معنا است كه

كمبود و فقر اطلاعات عمومى راجع به گذشته تاريخى انقلاب، آسيب پذيرى هاى جدى را به

دنبال مى آورد; و اين فقر اطلاعاتى، امروزه به شدت وجود دارد.

طبعاً شما بحث از انقلاب را هرگونه آغاز كنيد و هر نوع تبيينى را در پيش

بگيريد، به اقتضاى بحث سؤالات و ابهامات ويژه اى نيز در ارتباط با آن به ذهن دانشجو

خطور مى كند; يعنى در واقع فضاى طرح بحث كمتر به دانشجو اجازه مى دهد، خارج از آن

چارچوب بينديشد و شايد بخشى از سؤالاتى كه جناب عالى به عنوان محورهاى اصلى و ضرورى

طرح مى كنيد ناشى از نوع طرح بحث شماست. به همين دليل، كسانى كه با اين نحوه ورود

به بحث انقلاب مخالفند، معتقدند كه با فرض ورود به بحث انقلاب در اشكالى ديگر مسائل

و معضلات ديگرى در ميان است; از قبيل اين كه اگر اين انقلاب در سال ٥٧ باتوجه به

آرايش نيروهاى آن دوره، فرضاً چنين ضرورت يافت كه جنبه مذهبى به خود بگيرد، آيا

اصولا مى توان براى آن اصالتى قائل شد؟ براى دانشجو اين مسئله جدى است كه آيا به

عنوان يك مسلمان .