اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٩٣ - ٤- كلام مرحوم آيت اللَّه بروجردى

از تعبيراتى كه در روايات وارد شده و از عنوانى كه به «تكبيرة الإحرام» داده شده، و كلمه «تكبيرة» به «الإحرام» اضافه شده و در روايات هم مى‌فرمايد: «تحريمها التكبير و تحليلها التسليم» [١]، معلوم مى‌شود كه نماز، عبارت از يك حالت احرامى خاصّ است، مانند حالت احرامى كه در حج تحقّق پيدا مى‌كند در حج با گفتن تلبيه و نيت حج، حقيقتِ احرام تحقق مى‌يابد و اين حقيقتِ احرام، تا آخر افعال حج ادامه پيدا مى‌كند يعنى تا زمانى كه مسئله حلق و تقصير- به عنوان محلّل- بيايد و انسان از احرام خارج شود. در ارتباط با نماز هم، روايات اين گونه تعبير دارند: «تحريمها التكبير و تحليلها التسليم» يعنى صلاة را به منزله يك احرام صغير فرض كرده‌اند كه اين احرام با گفتن تكبيرة الإحرام- به قصد نماز- تحقق پيدا مى‌كند و انسان در حالت احرام صلاتى قرار مى‌گيرد و سپس ادامه مى‌يابد تا وقتى كه «السلام عليكم و رحمة اللّه و بركاته» بيايد و انسان را از نماز خارج كند. و همان‌طورى كه احرام حج داراى محرماتى است، احرام صلاتى نيز محرماتى دارد. تكلّم، استدبار قبله، ضحك، بكاء و ... از امورى هستند كه به عنوان محرمات احرام صلاتى مطرح مى‌باشند. از اين تعبيرات در روايات استفاده مى‌شود كه صلاة غير از اين اعمال و افعال و اجزاء و شرايط است. صلاة حقيقت ديگرى است و به تعبير ايشان اين اجزاء به عنوان مادّه براى اين حقيقت مطرحند و شيئيت شى‌ء به صورت آن است نه به مادّه آن. [٢] بررسى كلام مرحوم بروجردى‌ كلام مرحوم بروجردى كلام بسيار جالبى است ولى در عين حال اشكالاتى در مورد آن مطرح است: اشكال اوّل: شما كه اجزاء نماز را به مواد تشبيه كرديد، آيا ممكن است چيزى‌

[١]- وسائل الشيعة، ج ٤، ص ٧١٥ (باب ١ من أبواب تكبيرة الأحرام و الافتتاح، ح ١٠).

[٢]- شرح المنظومة، قسم الفلسفة، ص ١٢٨