اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٧٥ - ١- كلام مرحوم آخوند

است و در اين صورت، قاعده «الواحد لا يصدر إلّا من الواحد» نمى‌تواند جريان پيدا كند. [١] پاسخ اشكال سوّم: اين اشكال، به مرحوم آخوند وارد نيست، زيرا استدلال مرحوم آخوند، مبتنى بر تعدّد آثار نيست يعنى اگر آيه شريفه در ارتباط با صلاة نبود و ما بوديم و «الصلاة معراج المؤمن» [٢] وجود همين يك اثر، براى تماميت استدلال مرحوم آخوند كافى بود، زيرا ايشان مى‌فرمود: تمام نمازهاى صحيح، در اين اثر (معراجيت) مشتركند و براساس قاعده «الواحد لا يصدر إلّا من الواحد» بايد قدر جامعى به‌عنوان موضوع له لفظ صلاة وجود داشته باشد كه در اين اثرِ واحد، تأثير كرده باشد. پس استدلال مرحوم آخوند، متوقف بر تعدّد آثار نيست و در اين صورت، تعدد آثار، لطمه‌اى به استدلال وارد نمى‌كند. تعدّد آثار در جايى لطمه به استدلال مى‌زند كه ما احتمال دهيم مؤثر در هر اثرى، غير از مؤثر در اثر ديگر باشد، مثلًا: اگر در بين نمازهاى صحيح، اين اختلاف وجود داشت كه بعضى از نمازهاى صحيح، عنوان معراجيت و بعضى ديگر از نمازهاى صحيح، عنوان قربان كلّ تقى داشت مى‌گفتيم:

قاعده «الواحد» نمى‌تواند پياده شود چون آنچه مؤثر در معراجيت است غير از چيزى است كه مؤثر در قربانيت است. ولى اگر ما اين گونه فرض كنيم- واقعيت مسئله هم همين است- كه تمام نمازهاى صحيح، در معراجيت مشتركند، اشتراك اين‌ها در قربانيت، لطمه‌اى به قاعده الواحد نمى‌زند. به عبارت ديگر: ما كه از راه معراجيت تمام نمازهاى صحيح مى‌خواهيم بين نمازهاى صحيح، قدر جامعى درست كنيم، اين امر متوقف بر اين نيست كه نمازهاى صحيح، اثر ديگرى غير از معراجيت نداشته باشند بلكه وجود اثر دوّم يا سوّم و ... در ملاك قاعده «الواحد» خللى ايجاد نمى‌كند. در حقيقت، واحدى كه در اينجا

[١]- مناهج الوصول إلى علم الاصول، ج ١، ص ١٤٩ و تهذيب الاصول، ج ١، ص ٧٢ و ٧٣.

[٢]- اعتقادات مجلسى، ص ٢٩.