اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٥ - مقدّمه چهارم آيا بين صحت، در مقام تسميه و استعمال با صحت در مقام خارج فرق وجود دارد؟

مأمور به نقش دارد و گاهى در پايين آوردن رتبه مأمور به. مرحوم آخوند، در مورد شرط الفرد نيز همين مطلب را ذكر مى‌كند، مى‌فرمايد:

شرط الفرد نيز گاهى رتبه مأمور به را بالا مى‌برد و گاهى پايين مى‌آورد. [١] معناى جزء الفرد و شرط الفرد: بعضى چيزها در ماهيت مأمور به هيچ دخالتى ندارند، نه به نحو جزئيت و نه به نحو شرطيت، ولى وقتى اين مأمور به بخواهد در خارج تحقق پيدا كند، اين چيز براى اين فرد، جزئيت يا شرطيت دارد. مثلًا اگر فرض كنيم در نماز، تسبيحات اربعه يك‌بار واجب باشد و دو تسبيحات ديگر، استحباب داشته باشد، اگر كسى دو مرتبه ديگر را خواند اين دو مرتبه خارج از نماز نيست، بلكه داخل در نماز است ولى داخل در ماهيت آن نيست. ماهيت نماز بيش از يك تسبيحات اربعه ندارد. پس داخل در چيست؟ داخل در اين فردى از نماز است كه در خارج تحقق پيدا كرده است و ما از آن به جزء الفرد و جزء ما يتشخص به المأمور به تعبير مى‌كنيم. در مورد شرط الفرد نيز همين‌طور است، مثلًا صلاتى كه در مسجد واقع مى‌شود، وقوع آن در مسجد، دخالتى در ماهيت صلاة ندارد ولى به‌عنوان شرط، براى اين نماز خارجى مى‌باشد، يعنى اين نماز خارجى، مقيد به وقوع آن در مسجد است. مثالهاى ذكر شده، جزء و شرطى هستند كه مقام مأمور به را بالا مى‌برند گاهى هم جزء الفرد و شرط الفرد مقام نماز را پايين مى‌آورند، مثلًا صلاتى كه در حمام واقع مى‌شود- بنا بر كراهت آن- شرطالفردى است كه ثواب نماز را پايين مى‌آورد.

همچنين قِران بين سورتين‌ [٢]- بنا بر كراهت آن- جزء الفردى است كه ثواب نماز را

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٥٠ و ٥١

[٢]- قِران بين سورتين، به اين معناست كه كسى در نماز به‌جاى اينكه بعد از حمد، يك سوره بخواند، دو سوره بخواند. قِران بين سورتين- اگر قائل به حرمت آن شويم- موجب بطلان صلاة خواهد شد و اگر قائل به كراهت شويم، نماز صحيح است ولى ثواب آن را پايين مى‌آورد. و اين دو سوره به‌عنوان جزئيت براى اين نماز خارجى مطرح است. و اين‌طور نيست كه يكى از اين دو، جزء صلاة و ديگرى خارج از صلاة باشد.