اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٤٦ - كلام مرحوم آخوند

نيست. معدوميت كه حقيقتى نيست، ممتنع كه حقيقتى نيست چگونه مى‌خواهيد آن را بر چيز ديگر اثبات كنيد؟ اينجا از قاعده فرعيّت خارج است. حال يا از باب تخصيص است و عقل هم در اينجا چنين حكمى نمى‌كند و يا از باب تخصّص است يعنى از اوّل شامل اينجا نمى‌شود. ولى درعين‌حال راه حلّ امام خمينى رحمه الله بهتر است.

مقدّمه هفتم رجوع به اصل در مسأله مشتق‌

اگر ما در مسأله مشتق از نظر ادلّه به جايى نرسيديم و نتوانستيم ثابت كنيم كه آيا مشتق براى متلبّس به مبدأ وضع شده يا براى اعم از متلبّس و منقضى وضع شده است؟ و در حال شك باقى مانديم، آيا در مسئله، اصلى وجود دارد كه در موقع نداشتن دليل، به آن مراجعه كنيم تا يكى از دو طرف مسئله براى ما روشن شود يا اين كه اصلى در مسئله وجود ندارد؟

كلام مرحوم آخوند

مرحوم آخوند معتقد است ما چنين اصلى نداريم. در اينجا ممكن است كسى بگويد: در مسأله مشتق، يك طرف قصّه، خصوص متلبّس به مبدأ و طرف ديگرش اعم از متلبّس و منقضى است. پس درحقيقت، يك طرف خاص و طرف ديگر عام است. و با توجه به اين كه خاص، همان عام است ولى با يك خصوصيّت زائده، پس ما وقتى شك كنيم، شكّمان به اين برمى‌گردد كه آيا واضع، آن خصوصيّت زائده- كه در خاص، علاوه بر عام مطرح است- را در مقام وضع مراعات كرده يا نه؟ و اصل، عدم مراعات يك چنين خصوصيّتى است، پس اصل، عدم ملاحظه خاص است.