اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٢٤ - بررسى كلام مرحوم آخوند

دادن را از دست داد، مبدأ از آن منقضى شده است. بنابراين، مرحوم آخوند همه اين اختلافات را به گردن مبادى گذاشته و مى‌فرمايد:

در هيئت مشتق، هيچ‌گونه تغييرى حاصل نشده است. هيئت مشتق در ضارب و تاجر يك چيز است ولى مادّه در آن دو فرق دارد. مادّه ضارب، عبارت از ضرب است كه داراى جنبه فعليّت است ولى مادّه تاجر، عبارت از تجارت است كه داراى جنبه حرفه است. [١]

بررسى كلام مرحوم آخوند

بيان مرحوم آخوند، در ابتدا كلام خوبى به‌نظر مى‌رسد ولى اگر در آن دقّت كنيم درمى‌يابيم كه در بسيارى از اين مبادى كه ايشان ادّعاى اختلاف كرد، مسئله به اين صورت نيست. مثلًا مادّه در تاجر عبارت از تجارت است. تجارت اگر به معناى مصدرى استعمال شود به معناى حرفه تجارت نيست. تجارت در آيه شريفه (يَا أيّها الَّذينَ آمَنوا لا تَأكُلوا أموالكُم بَيْنَكُم بِالباطِل إلّا أن تكون تجارة عن تراضٍ) [٢] به معناى فعليّت تجارت و صدور تجارت مى‌باشد و جنبه حرفه در آن مطرح نيست. و يا مثلًا خياطت به عنوان مبدأ براى‌ خيّاط است. خياطت، چه به عنوان حرفه و چه به عنوان صنعت مطرح باشد، در معناى آن جنبه فعليّت وجود دارد. اگر كسى نذر كند كه خياطت انجام ندهد، آيا معنايش اين است كه نبايد حرفه‌اش را خيّاطى قرار دهد؟ آيا اگر تعدادى لباس دوخت ولى شغل خود را خيّاطى قرار نداد، مخالفت با نذر نكرده است؟ روشن است كه كسى نمى‌تواند ملتزم به اين امر شود. و يا مثلًا ما احكامى داريم كه روى عنوان‌ كتابت‌ بار شده است، در مورد قرآن‌

[١]- كفاية الاصول، ج ١، ص ٦٥

[٢]- النساء: ٢٩