اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٦٣ - بحث در ارتباط با حيثيت دوّم

امثال اين‌هاست. لذا در بعضى از آن عناوين هم به‌لحاظ عنوان اشتقاقى آن گاهى همين اشكال مطرح مى‌شود و آن حرف اختصاص پيدا مى‌كند به‌جايى كه عناوين اشتقاقيه مطرح نباشد. در نتيجه عناوينى كه از غير ذات انتزاع مى‌شود و در تحقّق آنها يك امر خارجى دخالت دارد، همه اين‌ها داخل در محلّ نزاع در باب مشتق است. خواه آن امر خارج، وجودى باشد يا عدمى، حقيقى باشد يا اعتبارى انتزاعى. و در پايان گفتيم: عنوان مشترك بين منتزع از ذات و غير منتزع از ذات هم در محلّ بحث داخل است.

بحث در ارتباط با حيثيت دوّم‌

در حيثيت دوّم بحث مى‌كنيم كه آيا مشتقى كه محلّ نزاع واقع شده، تمام مشتقات نحويه و ادبيه را شامل مى‌شود و غير مشتقات نحوى خارج است يا بعضى از مشتقات نحوى خارج است؟ و آيا بعضى از جوامد كه ملاك مشتق در آنها وجود دارد، در محلّ نزاع داخلند؟ ترديدى نيست كه مشتق در ادبيات عرب داراى معناى وسيعى است، اگر ما مصدر مجرّد را به عنوان مبدأ مشتقات بدانيم، تمام افعال ماضى، مضارع، امر و اسم فاعل، اسم مفعول، صفت مشبّهه، اسم زمان و مكان، اسم آلت و اسم مبالغه و حتى مصادر مزيد فيه نيز داخل در عنوان مشتق خواهند بود و مبدأ آنها- بنا بر قول مشهور- مصدر ثلاثى مجرد مى‌باشد. [١] آيا همه اين مشتقات در محلّ نزاع داخلند؟ پاسخ اين سؤال روشن است زيرا مشتقاتى كه جنبه فعل دارند و مصادر مزيدفيه‌

[١]- الإنصاف في مسائل الخلاف، ج ١، ص ٢٣٥