اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١٢٢ - اشكالات بر ثمره دوّم

اشكالات بر ثمره دوّم‌

بر اين ثمره، سه اشكال وارد شده است كه اگر بتوانيم از آنها جواب دهيم، توانسته‌ايم ثمره بسيار مهمى را حفظ كنيم و اگر نتوانيم، بحث صحيح و اعم ثمره‌اى نخواهد داشت جز مثال نذر- كه مرحوم آخوند مطرح كرده است- و اين هم نمى‌تواند به عنوان ثمره يك مسئله اصوليه مطرح شود. اشكال اوّل: وقتى به فقه مراجعه مى‌كنيم مى‌بينيم در باب تمسك به اطلاق، فرقى بين صحيحى و اعمّى نيست و همان‌طورى‌كه اعمّى، تمسك به اطلاق مى‌كند، صحيحى نيز به اطلاق تمسك مى‌كند، خصوصاً در باب صلاة. در آنجا روايتى داريم به نام‌ صحيحه حمّاد- كه شايد مفصّل‌ترين روايت وسائل باشد- مورد روايت اين است كه شخصى خدمت امام صادق عليه السلام شروع به خواندن نماز كرد و نماز دست و پا شكسته‌اى بجا آورد. امام عليه السلام فرمود: چقدر زشت است كه يك مسلمانى هفتاد سال عمر كرده باشد و نتواند يك نماز صحيح بجا آورد، سپس خود حضرت به نماز ايستاده و از اوّل تا آخر نماز را به او ياد دادند. [١] روايت حمّاد در باب صلاة خيلى مورد استفاده قرار مى‌گيرد. در مواردى كه شك شود آيا فلان چيز جزئيت دارد يا نه؟ مى‌گويند:

مراجعه مى‌كنيم به صحيحه حمّاد، اگر صحيحه حمّاد، تعرّضى نسبت به آن نداشت از اطلاقش استفاده مى‌كنيم كه اين چيز مدخليت ندارد. مثل اين كه شك كنيم آيا استعاذه در نماز- قبل از فاتحه- وجوب دارد يا نه؟ مراجعه مى‌كنيم به صحيحه حمّاد. مستشكل مى‌گويد: ما در ارتباط با مراجعه به صحيحه حمّاد، هيچ فرقى بين صحيحى و اعمّى ملاحظه نمى‌كنيم. هر دو براى رفع جزئيت مشكوك الجزئية و شرطيت مشكوك الشرطية به اين روايت استدلال مى‌كنند. بنابراين، ثمره‌اى كه شما ذكر كرديد خلاف واقعيتى است كه در فقه ملاحظه مى‌شود. [٢]

[١]- وسائل الشيعة، ج ٤، ص ٦٧٣- ٦٧٥ (باب ١ من أبواب أفعال الصلاة، ح ١).

[٢]- أجود التقريرات، ج ١، ص ٤٥، محاضرات في أُصول الفقه، ج ١، ص ١٧٩