اصول فقه شيعه - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ١١٧ - كلام امام خمينى «دام ظلّه»

تحقق پيدا مى‌كند و اگر مسئله تركيب كنار رود و مأمور به، عنوان بسيطى كه ملازم با «مطلوب» است باشد، چگونه مى‌توانيم دليل برائت را در آن پياده كنيم؟ از چه راهى مى‌توان انحلال را در آن پياده كرد؟ انحلال، فرع تركّب است و با بساطت سازگار نيست. در اينجا اشكالى به مرحوم آخوند متوجه مى‌شود و آن اين است كه: از كلام مرحوم آخوند استفاده مى‌شود كه مسئله اصالة الاشتغال، در مورد شكّ در محصِّل پياده مى‌شود و شك در محصّل در جايى است كه دو وجود در كار باشد امام خمينى «دام ظلّه» و محقّق نائينى رحمه الله گويا به مرحوم آخوند اشكال مى‌كنند كه مسئله اصالة الاشتغال، منحصر به اين مورد- شك در محصِّل كه در آن دو وجود مطرح باشد- نيست بلكه طبق مبناى خود شما اگر دو وجود هم مطرح نباشد بايد اصالة الاشتغال را پذيرفت، زيرا شما در اينجا مسئله شك در محصِّل را مطرح نمى‌كنيد. نماز اين گونه نيست كه مثل طهارات سه‌گانه، احتمال دو واقعيت در آن جريان داشته باشد و اگر هم داشته باشد شما چنين احتمالى را نداديد، پس چرا دايره اصالة الاشتغال را منحصر به شك در محصّل كرديد؟ نه، روى مبناى خود شما- با اين كه شك در محصِّل نيست- بايد اصالة الاشتغال را جارى كرد زيرا مأمور به، عنوان بسيط است و اين عنوان بسيط، بايد حتماً در خارج محقّق شود و در عنوان بسيط، انحلال تعقّل ندارد و مبناى برائت هم مسأله انحلال است و در اينجا انحلالى در كار نيست تا شما بتوانيد قائل به برائت شويد. [١] دفاع از مرحوم آخوند: كسانى كه مثل مرحوم آخوند مى‌گويند: مأمور به، عنوان بسيط است، حال يا عنوان «مطلوب» و يا عنوانى كه ملازم با «مطلوب» و يا چيز ديگر است، به نظر اينان اين عنوان بسيط، با مركّبى كه در خارج تحقق پيدا مى‌كند اتّحاد وجودى دارد.

[١]- تهذيب الاصول، ج ١، ص ٧٨- ٨١