آئين كيفرى اسلام - ترابى شهرضايى، اكبر - الصفحة ٣٨٨ - ديدگاه مرحوم صاحب جواهر رحمه الله

آن حضرت، مِشْقَص- پيكان تير- برداشتند تا چشمش را درآورد. پس او فرار كرد و رفت. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به او فرمود: اى خبيث! به خدا سوگند، اگر ايستاده بودى چشمت را بيرون مى‌آوردم.

ديدگاه مرحوم صاحب جواهر رحمه الله‌

صاحب جواهر رحمه الله‌ [١] پس از نقل اين روايات مى‌فرمايد: اگر همه‌ى اين روايات سندشان صحيح نباشد، امّا در بين آن‌ها روايات معتبر ديده مى‌شود؛ ليكن اجماع و كلمات فقها به ما اجازه‌ى چنين مطلبى را نمى‌دهد. نه‌تنها در مورد كسى كه اشراف دارد، يا فردى كه بدون اجازه وارد منزلى مى‌شود يا در مورد سارق؛ بلكه در مورد لصّ محارب نيز اجازه‌ى به قتل رساندن آن فرد مزاحم را نمى‌دهند.

بالاتر، حتّى درباره‌ى قاطع طريقى كه قدر متيقّن از عنوان محارب است و به قافله‌ها حمله مى‌كند و اموال و جانشان را به خطر مى‌اندازد، در صورتى كه با داد و فرياد يا كتك‌كارى يا جراحت امكان فرارى دادن آنان باشد، فقها اجازه نمى‌دهند كه در همان ابتداى دفاع به قتل محارب پرداخت؛ بلكه بايد تدرّج و أسهل فالأسهل مراعات گردد. و جايز نيست فوراً متشبّث به قتل محارب شويم. حتّى برخى از فقها فتوا داده‌اند اگر محاربان به قافله هجوم بردند و بدون نياز به كشتن آن‌ها در دفاع، فردى يا افرادى از آنان را كشتند، قصاص مطرح است؛ و قاتل را مى‌توان به عنوان قصاص كشت.

نتيجه: از بيان صاحب جواهر رحمه الله استفاده مى‌شود فتوايى كه مرحوم محقّق و شهيد اوّل رحمه الله و ديگر فقها داده‌اند مبنى بر آن كه «جايز است لصّ محارب را به قتل برسانند» [٢] و يا فتواى شهيد ثانى رحمه الله كه مى‌گفت: «لصّ در حكم محارب است»، يك فتواى لغوى است؟ از اين‌رو، اثبات عنوان محارب براى لصّ بى‌فايده است؛ زيرا، بين لصّ محارب و فرد مهاجم هيچ فرقى نيست. در مقام دفاع بايد آهسته آهسته و به تدريج پيش رفت. حقّ نداريم دفاع را با قتل محارب شروع كنيم.

[١]. جواهر الكلام، ج ٤١، ص ٥٨٧.

[٢]. شرايع الاسلام، ج ٤، ص ٩٦٠؛ شرح لمعه، ج ٩، ص ٢٩٦.