تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٩٩ - شرح آيات

گواهى داديد بر ضدّ ما؟ و آنها گويند: خدايى ما را گويا كرد كه هر چيز را گويا مى‌كند ...» [١٦] پس در روز قيامت تجسم زنده‌اى براى عمل انسان صورت مى‌گيرد، و فرق ميان نوشتن عمل در دنيا با نوشتن آن در آخرت عبارت از آن است كه در دنيا ظاهر اعمال نوشته مى‌شود در صورتى كه در آخرت همراه با پيامدهاى آن و با همه مقدارها و نسبتهاى آنها ثبت مى‌شود، چه نماز دو نفر نوشته مى‌شود، ولى هر نمازى خصوصياتى دارد، و نماز اين يك در اخلاص و خشوع و تأنى بر نماز آن ترجيح دارد، و چنين است در ديگر اعمال.

/ ١٠٤ إِنَّا كُنَّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌ ما از آنچه مى‌كرديد نسخه بردارى مى‌كرديم.

استنساخ به معنى رونويسى كردن از يك نوشته اصلى است، پس اصل در نزد انسان است، و فرشتگان نويسنده آنچه را كه شخص عمل مى‌كند مى‌نويسند، و دليل بر اين است گفته خداى تعالى اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى‌ بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً نامه خويش بر خوان، امروز تن تو بر تو داورى تمام است». [١٧] و از اين جا مى‌فهميم كه اعمال در قيامت بر ظاهر انسان منعكس مى‌شود، و در قرآن در بيان حالت منافقان آمده است وَ لَوْ نَشاءُ لَأَرَيْناكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيماهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ‌ و اگر خواهيم ايشان را به تو نماييم تا ايشان را به نمون و سان ايشان بشناسى، و بشناسى ايشان را در آساى سخن». [١٨] و خدا همچنين اعمال را بر قلب انسان به صورت نقطه‌هايى محفوظ مى‌دارد كه ما آنها را نمى‌بينيم ولى خدا از آنها آگاه است، و در روز قيامت آنها را به سخن گفتن در مى‌آورد و همچون اعضاى انسان حكايت خود را باز مى‌گويند، و شايد اين نيز يكى از مصداقهاى استنساخ بوده باشد. و علم نوين به شناختن حقايقى از طريق اندامهاى بدن انسان آغاز كرده است كه از طريق آثار انگشت، و اندازه‌گيرى فشار خون در دستگاه‌