تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦١ - زمينه كلى سوره

ايشان با پيروى از شهوتهاى خويش غرق در خلافهاى شديد شدند و با ستمگرى بر يكديگر از راه به بيراهه افتادند.

اين كتاب كريم از خدايى است كه آن را فرو فرستاد، پس ميان ايشان و كسى كه پس از نزول اين كتاب به آن ايمان نمى‌آورد و منتظر چيزى همچون تورات است و هرگز به رستگارى نخواهد رسيد، هيچ تفاوتى وجود ندارد.

در اين كتاب بينشها و راهنمايى و رحمت است، ولى آيا همه مردم از آن بهره‌مند مى‌شوند؟! نه، بلكه براى كسانى كه آن را بخواهند (لقوم يوقنون) چنين است.

از آرزوهاى باطل است: وهمى كه بيشتر مردم در آن زندگى مى‌كنند، و چنان گمان دارند كه آنان و مؤمنان با يكديگر برابرند. هرگز چنين نيست ...

كسانى كه به ارتكاب گناه و كارهاى بد پرداخته‌اند، با كسانى كه اعمال شايسته و صالح انجام مى‌دهند،/ ٦٥ برابر نيستند، نه در دنيا و نه در آخرت، مگر اين را نمى‌دانند كه خدا آسمان و زمين را به حق آفريده، پس چگونه ممكن است آنان را برابر ديگران قرار دهد ... آيا اين باطل نيست؟! او به هر كس بنا بر آنچه كرده است جزا مى‌دهد و به هيچ كس از اين لحاظ ستمى نخواهد رسيد.

و پرسشى باقى مى‌ماند؟ چرا كار بعضى از مردم به اين سرنوشت بدتر منتهى مى‌شود؟ بدان سبب كه هواهاى نفسانى خويش را معبودان خود قرار داده‌اند، و آنان را مى‌بينى كه نه تنها از آنها پيروى مى‌كنند، بلكه تا حد تقديس به اطاعت از آنها مى‌پردازند.

هنگامى كه خدا كسانى را كه هواى نفس را به خدايى مى‌گيرند گمراه مى‌كند، منابع علم و معرفت را از عقل و حس از ايشان سلب مى‌كند، و در اين هنگام هيچ كس توانايى هدايت كردن ايشان را ندارد.

در پندارهاى شيطانى خود كوركورانه به سر مى‌برند و آنان را مى‌بينى كه مى‌گويند ما هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا وَ ما يُهْلِكُنا إِلَّا الدَّهْرُ، و چون بيم دهندگان آنان را از اين گونه انديشيدن بر حذر دارند، به چالش برخيزند و بگويند