تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٢٢ - شرح آيات

تحقيق درباره آنها و تجسس درباره مردم و رسيدگى به عيوب آنان را نهى كرده و پروردگارمان گفته است

وَ لا تَجَسَّسُوا و تجسس و جاسوسى مكنيد، و آن جستجو از پوشيده‌هاى مردم است با دنبال كردن آنان و كشف اسرار ايشان. و از أبو برده روايت است كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله چون نماز را با ما تمام كرد، شتابان از ما جدا شد و هنگامى كه به در مسجد رسيد دست بر آن نهاد و با صوت بلند چنين گفت: «اى گروه كسانى كه به زبان ايمان آورده‌ايد و ايمان در قلب شما خلوص پيدا نكرده است! به جستجوى پوشيده‌هاى مؤمنان مباشيد، كه هر كس به جستجوى پوشيده مؤمنان برخيزد، خدا به جستجوى پوشيده‌هاى خود او مى‌پردازد، و هر كس كه خدا پوشيده‌هاى او را جستجو كند رسوا خواهد شد، و لو در خانه خودش». [٨٠] از امام صادق روايت شده است كه گفت: «اگر بنده‌اى را ديديد كه به جستجوى گناهان مردم برخاسته و گناهان خويش را فراموش كرده است بدانيد كه گرفتار مكر شده است». [٨١] بدين گونه دين براى ما چنان مى‌خواهد كه زندگى داراى امنيتى داشته باشيم كه چشمهاى فضولان به كاوش درباره آنها نپردازد، و احترام آن را كندوكاوهاى طفيليان از بين نبرد ... و هر كس در آن خنكى امنيت و اطمينان اعتماد را احساس كند.

/ ٤٢٠ او به همان گونه كه آيه تجسس فردى را حرام مى‌شمارد، تجسس دولت را بر اتباع خود نيز حرام مى‌داند، مگر وقتى كه پاى مصلحت ملت و امت در ميان باشد، كه ناچار بايد بنا بر قانونى قضايى مبتنى بر احكام شريعت صورت بگيرد.

مسلمانان پيشين اين شمول و فراگيرى آيه را از يك قصه تاريخى استخراج‌